पुस्तक

शाही शासनकालमा नेपाली रेडियोको सङ्घर्ष

शाही शासनमा स्वतन्त्र रेडियो (दमन र प्रतिरोधको कथा) लेखकः विनोद ढुङ्गेल प्रकाशकः मार्टिन चौतारी, काठमाडौं, नेपाल  पृष्ठः ३३९, मूल्यःरु. १५०

नेपालका स्वतन्त्र रेडियो स्टेशनहरू १९ माघ २०६१ मा राजा ज्ञानेन्द्रले सत्ता हातमा लिएपछि शुरु भएको शृङ्खलाबद्ध आक्रमणको शिकार बनेका थिए। शाही शासनमा स्वतन्त्र रेडियोः दमन र प्रतिरोधको कथा भन्ने किताबमा पत्रकार विनोद ढुङ्गेलले त्यस कालमा नेपालका रेडियो स्टेशनहरूले भोग्नु परेको दमन, धम्की र त्यसको प्रतिरोधमा भएका सङ्घर्षका अभियान र आन्दोलनहरूलाई सिलसिलाबद्ध ढङ्गले प्रस्तुत गरेका छन्।

स्थानीय एफएमहरूले कमाएको लोकप्रियता र देशव्यापी हुँदै गएको तिनको सञ्जाललाई आफ्नो शासनको मुख्य अवरोध ठानेर हुनसक्छ, शाही घोषणा सकिन नपाउँदै राजधानीका एफएम स्टेशनहरूमा सैनिक टुकडी पुगिसकेका थिए। त्यसपछि समाचार प्रसारण नगर्न रेडियो स्टेशनहरूमाथि लगाइएकोे प्रतिबन्धका कारण सिर्जना भएको तनाव र परिस्थितिको किताबमा सजीव चित्रण गरिएको छ। लेखकको आफ्नै भोगाइले पनि किताबलाई जीवन्त बनाएको छ।

पाँच खण्डमा विभाजित किताबको पहिलो खण्डमा शाही घोषणालगत्तै रेडियो स्टेशनहरूमाथि गरिएको भौतिक, कानूनी, आर्थिक दमनका साथै सत्ताको दुरुपयोग गरेर सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूबाट स्वतन्त्र रेडियो स्टेशनविरुद्ध भएको गलत प्रचारबाजीलाई समेटिएको छ।

दोस्रो खण्डमा दमनका असरहरूको चर्चा गरिएको छ। समाचारमूलक कार्यक्रममाथि लागेको प्रतिबन्धका कारण आम मानिसहरूको सूचनाको अधिकार त कुण्ठित भयो नै, साथै रेडियो स्टेशनमा कार्यरत सयौँ पत्रकार पनि बेरोजगार हुन पुगे। केही पत्रकारहरू पेशाबाटै विस्थापित भए। स्थानीय पत्रिकामा प्रकाशित एक एफएमका सम्वाददाता पत्रकारिता छोडेर भैँसी पालनमा लागेको समाचारले शाही शासनका दौरान रेडियो स्टेशनहरूले भोग्नु परेको कहालीलाग्दो अवस्थालाई चित्रण गरेको छ।

किताबको तेस्रो र चौथो खण्डमा रेडियो स्टेशनहरूमाथि भएको दमनको विरोधमा भएको रेडियो बचाउ आन्दोलन अभियान र त्यसप्रति विभिन्न क्षेत्रबाट देखाइएको ऐक्यबद्धतालाई समेटिएको छ। रेडियो पत्रकारहरूले थालेको सङ्घर्षका कार्यक्रम, नागरिक समाज र विश्व समुदायले दिएको समर्थनका साथै लोकतान्त्रिक आन्दोलनलाई सफल बनाउन एफएम स्टेशनहरूले निर्बाह गरेको भूमिकाको चित्रण गरिएको छ। किताबको अन्तिम तथा पाँचौँ खण्डमा शाही शासनमा भोग्नु परेको कठिनाई र पीडालाई रेडियोकर्मी तथा सञ्चालकहरूले एउटा पाठका रूपमा लिएर अगाडि बढ्नुपर्ने सुझाव दिइएको छ।

सुरेश

	मेरो साहित्यिक यात्रा र मदन पुरस्कार लेखकः कृष्ण धराबासी प्रकाशकः अर्जुन सिटौला पृष्ठः १०६ मूल्यः रु.२०० कृष्ण धराबासीले अफ्ना साहित्यिक गतिविधि र प्रकाशनसम्बन्धी अनुभव र अनुभूतिहरूलाई मेरो साहित्यिक यात्रा र मदन पुरस्कार मा आत्मपरक शैलीमा पस्केका छन्। आफ्नो बाल्यकालदेखि साहित्यिक जीवनसम्मका घटनाक्रम बताएर उनी अन्त्यतिर भन्छन्, “लेखेर के हुन्छ र? भन्ने प्रश्न पनि सानो छैन तर, लेखेर खूब हुन्छ भन्ने लाग्न थालेको छ अचेल आफूलाई।”
	द रिर्टन् अफ द मौर्यज् लेखकः सुबोधकुमार सिंह प्रकाशकः बबिता सिंह पृष्ठः १२२ मूल्यः रु.२०० सुबोधकुमार सिंहले द रिटर्न अफ द मौर्यज् मा शाक्य मौर्य थारू थिए भन्ने देखाउने प्रामाणिक तथ्य जुटाएका तथा शाक्यमुनि बुद्ध, अशोक र मौर्य साम्राज्यको अन्त्यपछि कसरी थारूले तराई र नेपालमण्डलमा शासन गरे भन्ने प्रकाश पारेेका छन्। तराई मधेश होइन भन्ने धारणालाई बल पुर्‍याउन उनले तराईमा मधेश कहिल्यै नरहेको तथ्यसहित शासकहरूले थारूलाई होच्याउन 'मधेश'को प्रयोग गरेको बताएका छन्।
	रिबिल्डिङ नेपाल लेखकः वीरेन्द्रप्रसाद मिश्र प्रकाशकः भृकुटी एकेडेमिक पब्लिकेसन्स पृष्ठः १८४ मूल्यःरु.१९५ रिबिल्डिङ नेपाल मा ६ वर्षसम्म निर्वाचन आयुक्तका रूपमा सक्रिय रहेका प्राध्यापक वीरेन्द्रप्रसाद मिश्रले निर्वाचन प्रणाली वा निर्वाचनसँग सम्बन्धित विषयवस्तुमा केन्द्रित भएर तयार गरेका लेखहरूलाई समेटिएको छ। लेखकको दक्षता र अनुभवले हिंसात्मक द्वन्द्वदेखि वर्तमान निर्वाचन प्रणाली, चुनाव अभियान र संविधानसभासम्मका विषयवस्तुलाई गहकिलो बनाएको छ।
	मिडिया अनुसन्धान लेखकहरूः देवराज हुमागाईं, कोमल भट्ट र कृष्ण अधिकारी प्रकाशकः मार्टिन चौतारी पृष्ठः २०७, मूल्य रु.१५० मिडिया अनुसन्धान, प्राज्ञिक पूर्वाधार निर्माणका केही अभ्यास मा नेपालमा निर्माण हुन थालेको मिडिया अनुसन्धानका लागि आवश्यक पूर्वाधारका विषयमा गहन छलफल चलाइएको छ। किताबमा पत्रकारिताको औपचारिक/ अनौपचारिक अध्ययन, अध्यापन, शोध/अनुसन्धान, बहस र अन्तरक्रिया, पुस्तक लेखन, सम्पादन र प्रकाशन जस्ता प्राज्ञिक गतिविधिको समीक्षा गरिएको छ।