|
| पूर्णाङ्क २११ होमपेज | अभिलेखालय | ग्राहक बन्नुहोस् | विज्ञापनको लागि |
सूचनाप्रविधि
कलम च्याप्दै लेख्नुभन्दा अनलाइन परीक्षा दिन रुचाउँछन् सूचनाप्रविधिका स्नातक निशित राजभण्डारी। माइक्रो ब्याङ्कर सफ्टवेयर प्रयोग गर्ने युनाइटेड फाइनान्स कम्पनीकी कर्मचारी पूजा रानाभाटलाई कुनैबेला हिसाबकिताबका लागि ढड्डा प्रयोग गरिन्थ्यो भन्ने कुरा कथा जस्तै लाग्छ। यसले देखाउँछ, सूचना, सञ्चार तथा मनोरञ्जनका लागि सूचनाप्रविधि (आईटी) तथा सूचना सञ्चार प्रविधि (आईसीटी) प्रयोगमा पछि छैनन् नेपालीहरू। ७–८ वर्षअघिसम्म टाइप सिक्न र जागिरको सम्भाव्यता बढाउनका लागि मात्रै कम्प्युटर चलाउने नेपालीहरू आजभोलि देशविदेशका खबर लिन र सूचनाको आदानप्रदान गर्न मात्र नभई वित्तीय कारोबार, मनोरञ्जन तथा शैक्षिक प्रयोजनका लागि समेत पलपल कम्प्युटरको माउस क्लिक गरिरहेका भेटिन्छन्। सूचनाप्रविधिलाई देशव्यापी बनाउन सहयोगी भूमिका खेल्ने देशका साना–ठूला शहरहरूमा बग्रेल्ती खुलेका साइबर क्याफेमार्फत् स्थानीय युवाहरू 'ग्लोबल भिलेज' का सदस्य बनिरहेका छन्। त्यति मात्र होइन देशी तथा विदेशी ग्राहकका लागि सफ्टवेयर बनाउन समेत नेपाली औंलाहरू चल्न थालिसकेका छन्। नेपालमा आईटीको प्रयोगको मामलामा ब्याङ्क र पर्यटन क्षेत्र अगाडि देखिन्छन्। क्रेडिट कार्डबाट भुक्तानी गर्न, टेलिफोनको बिल तिर्न, मोबाइल रिचार्ज गर्न, खातामा पैसा जम्मा गर्न होस् वा देशविदेशमा रकम स्थानान्तरणका साथै ग्राहकलाई सूचना प्रवाह गर्न ब्याङ्कहरूले सूचनाप्रविधिको व्यापक सहारा लिएका छन्। आफ्ना दैनिक कार्यहरूलाई निजी तथा सरकारी ब्याङ्कहरूले आधुनिक सफ्टवेयरहरूबाट सञ्चालन गर्दै आएका छन्। अन्य क्षेत्रको तुलनामा नेपालमा वित्तीय क्षेत्रले पाएको पछिल्लो सफलताका पछाडि सूचनाप्रविधिको प्रयोग नै रहेको बताउँछन्, गोल्छा अर्गनाइजेशनको आईटीसम्बद्ध संस्था नियोटेरिक नेपालका प्रबन्ध निर्देशक सञ्जय गोल्छा। टिकट बुकिङ, होटेल बुकिङ, प्याकेज डिलजस्ता विविध कार्यहरूमा पर्यटन क्षेत्र आईटीमा निर्भर छ। त्यसमाथि पर्यटकहरूको बढ्दो सङ्ख्या र हवाईक्षेत्रमा आएको चहलपहल र कारोबारबीच समन्वय गर्न पनि आईटीरहित पर्यटन क्षेत्रको कल्पना गर्न सकिन्न। गोल्छा भन्छन्, “अन्य क्षेत्रमा पनि आईटीको प्रयोग बढाउन सकियो भने प्रतिफल पक्का पाइन्छ, त्यसतर्फ सोच्न ढिलाइ गर्नहुन्न।” मनोरञ्जनको क्षेत्रले सूचनाप्रविधिको माध्यमबाट गरेको प्रगतिलाई हेर्दा 'आइस' (इन्फर्मेशन, कम्युनिकेशन र इन्टरटेनमेन्ट) को अवधारणाले मूर्तरुप लिन थालेको देखिन्छ। साइबरसंसार, इनशा, फुर्सद डटकम जस्ता वेबसाइटहरूले पस्किने गरेको मनोरञ्जन र तिनको बढ्दो लोकप्रियताले पनि नेपालमा आइसको सम्भावनालाई सङ्केत गर्दछ। भिडियो हेर्ने, गीतसङ्गीत डाउनलोड गर्ने र साथीभाइ भेट्ने मात्र होइन गितारदेखि फोटोग्राफी सिक्न समेत युवाहरूमा सूचनाप्रविधिको प्रयोग बढ्दो छ। आफ्ना रुचिका विषयमा जानकारी लिनेमात्र नभइ नयाँ कुरा सिक्न, भएको सीप तिखार्न र त्यसलाई विश्वसामु पेश गर्न सूचनाप्रविधि र त्यसमा पनि इन्टरनेट शहरिया नेपालीहरूका लागि निकै सहयोगी भएको छ। सीमित क्षेत्रमा भए पनि सूचनाप्रविधिको विकासका पछाडि सञ्चारको अहं भूमिका रहेको कुरालाई नकार्न सकिन्न। नेपाल टेलिकम, स्पाइस नेपाल, युटिएल र थुरायाजस्ता कम्पनीहरूले देशव्यापी बनाउँदै लगेको सञ्चार सेवाले त आईसीटीको पहुँच गाउँगाउँसम्म पुर्याउन मद्दत गरेका छन्। हाल देशभर मोबाइलका करिब २० लाखभन्दा बढी ग्राहक रहेको अनुमान छ, र यो सङ्ख्या दिनहुँ बढ्दो छ। जसबाट दुर्गम गाउँमा समेत मोबाइल फोनमै इन्टरनेट ब्राउज गरेर संसारभरकै ताजा खबर र सूचना पाउन सम्भव भएको छ। सूचनाप्रविधिमाथिको निर्भरता बढ्ने क्रमसँगै अत्याधुनिक उपकरणहरूको प्रयोगतर्फ पनि नेपालीहरू पछि छैनन्। विदेशबाट ल्याइएका ब्राण्डेड तथा नेपालमै एसेम्बल्ड पर्सनल कम्प्युटर (पीसी) र ल्यापटपहरूको प्रयोग बढ्दै जाँदा यसको कारोबार पनि आकासिएको छ। कार्यालय प्रयोजनमा प्रयोग हुँदै आएका ठूला मोनिटरहरूलाई पातला एलसीडीले र पीसीहरूलाई ल्यापटपहरूले क्रमशः विस्थापित गर्दै लगेको बताउँछन्, इशान इन्फोसिसका शिशिर उपाध्याय। बढीभन्दा बढी स्टोर क्षमता भएका पोर्टेबल हार्डडिस्क, आइफोन, आइपोड, युथ्री पेन ड्राइभजस्ता आधुनिक उपकरणहरूसँगै विन्डोज भिस्टाजस्ता अत्याधुनिक सफ्टवेयरहरूमा समेत नेपालीहरू भिजिसकेका छन्। हाल नेपालमा बर्सेनि पाँच अर्बभन्दा बढी मूल्यको कम्प्युटर र त्यसको उपकरणको कारोबार हुने गरेको र असी हजारभन्दा बढी कम्प्युटर बिक्री हुने गरेको अनुमान छ। उपाध्याय भन्छन्, “ल्यापटपको बढ्दो बिक्रीसँगै कारोबार पनि प्रत्येक वर्ष बढ्दै गएको छ।” हाल नेपालमा आधिकारिक रूपमा करिब ३ दर्जनभन्दा बढी स्वदेशी/विदेशी बीपीओ कम्पनीहरू कार्यरत छन्। त्यसबाहेक घरमै बसेर आउट सोर्सिङको काम गर्ने प्रोग्रामरहरू पनि थुप्रै छन्। केही वर्षअघिसम्म मेडिकल टान्सक्रिप्सनमा सीमित आउट सोर्सिङ कारोबार अहिले वेब डिजाइन, टेलिमार्केटिङ, सफ्टवेयर निर्माणमा समेत विस्तार भएको छ। जसबाट सृजनशील र सूचनाप्रविधिमा रुचि राख्ने दक्ष युवाहरूका लागि राम्रा अवसरहरू सिर्जना भएका छन्। तर अझ्ै पनि सानो रहेको यो क्षेत्रबाट देशले फाइदा उठाउनका लागि गुणस्तर कायम राख्नु नै मुख्य चुनौती रहेको अमित बताउँछन्। चाहिने दक्ष जनशक्ति उत्पादनमा नेपाली कलेज तथा विश्वविद्यालयहरू पछि परेको गुनासो सुनिने गरिन्छ। बजारको माग अनुसार कोर्सहरू अद्यावधिक नगरिनु नै आइटी शिक्षाको प्रमुख कमजोरी बनेको छ। बीपीओसँगै अहिलेको युवा पुस्ता सूचनाप्रविधिको क्षेत्रमा विस्तार हुँदै गएको एनिमेशन र मल्टिमिडियातर्फ पनि आकर्षित हुँदै गएको छ। नेपाली टेलिभिजन च्यानलहरू तथा म्युजिक भिडियोहरूको बढ्दो सङ्ख्याका कारण पनि यो विधामा आकर्षण बढेको ठान्छन्, एनिमेटर कन्चनराज पाण्डे। उनी भन्छन्, “इन्टरनेट, विदेशी च्यानल तथा म्यूजिक भिडियो हेरेर एनिमेटर बन्ने चाहना बोकेर बढी आउने गरेका छन्। यसले आईटी क्षेत्रले थप विस्तार हुने मौका पाउँदैछ।” भएका सम्भावना र अवसरहरूलाई सदुपयोग गर्नु त परै जाओस्, संसारमै असफल भइसकेका 'प्रत्येक बालकलाई एउटा कम्प्युटर' जस्ता महत्वाकांक्षी कार्यक्रमहरूलाई सरकारीस्तरबाटै नेपालमा लागू गराउन खोज्नुलाई नीतिनिर्माताहरूमा रहेको दूरदर्शिताको अभाव नै मान्न सकिन्छ। हालसम्म कहीँ पनि सफल नभएको सो योजनालाई विदेशीहरूको प्रभावमा गरिएको नाटक भन्न समेत पछि पर्दैनन् विज्ञहरू। मदन पुरस्कार पुस्तकालयका निर्देशक अमर गुरुङ यस्ता कार्यक्रममा संलग्न भएर सरकारले आईटीमा गलत विषयलाई प्राथमिकता दिएको बताउँछन्। सरकार मात्र होइन निजी क्षेत्रले समेत सम्पूर्ण रूपमा सूचनाप्रविधिलाई अङ्गीकार गर्न नसकेको सञ्जय गोल्छा बताउँछन्। यसो हुनुमा यस क्षेत्रको उपयोगिताका बारेमा प्रशस्त छलफल, प्रचार र लगानी नहुनुलाई उनी मुख्य कारण ठान्छन्। त्यसमाथि कम्प्युटर एसोसिएसन नेपाल (क्यान) ले सूचनाप्रविधिको प्रयोग, विकास र विस्तारमा न त योगदान गर्न सकेको छ, न निजी क्षेत्रलाई उत्साहित नै। औपचारिकता निर्वाह गर्ने गरी प्रत्येक वर्ष इन्फोटेक गर्नमै व्यस्त क्यानको उक्त मेला पनि व्यापार मेलामै सीमित हुन पुगेको छ। सूचनाप्रविधिबाट यथेष्ट फाइदा लिने कुरामा सरकार र निजी क्षेत्र दुवै पछि पर्दाको परिणाम हो, मुलुकमा आधुनिक ग्याजेट्सहरूको प्रवेश समयसँगै भएपनि त्यसबाट पाइने फाइदा भने निक्कै ढिलो गरी मात्र हुने गरेको छ। इन्टरनेट तथा कम्प्युटरको प्रयोग बढेपनि त्यसको उपयोग शहरमा; अनि त्यो पनि सामान्य सर्फिङ, च्याट, इमेल र टाइपमै सीमित हुनु यसको उदाहरण हो। जमाना ल्यापटप र एलसीडीको
चाहेको दिशामा मोड्न सकिने ५.६ इञ्च स्त्रि्कनकोे संसारकै सबभन्दा सानो ल्यापटपमध्येको एक हो फुजित्सु लाइफबुक यु–१०१०। ८०० मेगाहर्ज रनिङ पावरको इन्टेल प्रोसेसर, ४० जीबीको हार्डड्राइभ, ब्लुटुथका साथै थप सुरक्षित बनाउने फिन्गर प्रिन्ट सेन्सर सुविधासहितको यस लाइफबुकको मूल्य रु.१ लाख २५ हजार छ।
२ गेगाहर्जसम्मको इन्टेल कोर टु डुओ प्रोसेसर, २ जीबी मेमोरी, टीभी ट्युनर कार्ड र वाईफाई जस्ता आकर्षक सुविधा सहितका नयाँ ३००० वाई सिरिजका लेनाभो ल्यापटपहरूको मूल्य करिब रु.१ लाख ५० हजार रहेको छ। यसमा रहेको बायोमेटि्रक फेस रिकग्निशन टेक्नोलोजीले सूचना तथा सामग्रीहरूलाई थप सुरक्षित बनाएको छ। चिटिक्कको एचपी–कम्प्याक
हेवलेट प्याकर्डको आकर्षक कम्प्याक ८५१० पी ल्यापटपको मूल्य रु.१ लाख २५ हजार रहेको छ। १५.४ इन्चको एलसीडी स्त्रि्कन, कोर टु डुओ प्रोसेसरसँगै १६० जीबीसम्मको साटा हार्ड ड्राइभ भएको यी ल्यापटपहरूमा एचपी थ्रीडी ड्राइभगार्ड, प्राइभेसी फिल्टरजस्ता विशेष सुविधाहरू छन्।
सोनीको भायो सिरिजअन्तर्गत सीआर १३१ई/एलको बजार मूल्य रु.१ लाख ५ हजार रहेको छ। यस आकर्षक ल्यापटपमा २ गेगाहर्जको कोर टु डुओ प्रोसेसर, २ जीबी मेमोरी, १६० जीबी हार्डडिस्क रहेको छ। खाममा अट्ने म्याकबुक
दुई सेन्टिमिटर मोटाइको म्याकबुक एअर संसारकै सबभन्दा पातलो ल्यापटप हो। १.६६ र १.८ गेगाहर्जको कोर टु डुओ प्रोसेसर र २ जीबी मेमोरी भएको यस ल्यापटपको मूल्य रु.१४५,००० छ। तोसिबाको स्याटलाइट–प्रो
२ गेगाहर्जको इन्टेल कोर टु डुओ प्रोसेसर, १ जीबी मेमोरी, १५.४ इन्चको वाइड स्त्रि्कन, १२० जीबीको हार्डडिस्क र वायरलेस सुविधासहितको तोसिबा स्याटलाइट प्रो ए २००–ईजेड २२०४ एक्सको मूल्य रु.९३ हजार रहेको छ।
एलसीडीका चलेका ब्राण्डमध्ये पर्छ सामसुङ। वरिपरिको उज्यालोलाई हेरेर रिजोल्यूसन परिवर्तन हुने विशेषता भएको १७ देखि १९ इन्चसम्मको आकारमा उपलब्ध यी एलसीडीका तस्बिरहरू १७० डिग्रीबाट सजिलै हेर्न सकिन्छ। युरोपमा निकै लोकप्रिय मानिएका सामसुङ एलसीडीहरूको बजार मूल्य रु.१५ हजारदेखि रु.१९ हजारसम्म रहेको छ। |
