रिपोर्ट संसद'व्यवस्थापिका
चाहियो नयाँ संसद भवन
संसदको पुरानो र सुविधाविहीन ग्यालरी बैठक साँघुरो
हुन थालेपछि नयाँ भवन बनाउने चासो बढेको छ।
• धु्रब
सिम्खडा
 |
| ६ वर्षअघि सिंहदरबार सचिवालय पुनः निर्माण प्रोजेक्टले तयार
पारेको संसद भवनको प्रारम्भिक नक्सा |
अहिलेसम्म संसदको
रुपमा प्रयोग गरिँदै आएको राणा प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरको नाचघरले
अब धेरै दिन थेग्दैन। सो भवनको ग्यालरी बैठक' मा अन्तरिम संविधान जारी
भएको दिन १ माघ २०६३ यता सांसदहरू त जसोतसो अटाएका थिए; तर पत्रकार,
दर्शक र कर्मचारीलाई एकदमै साँघुरो भयो। वातानुकूलित सुविधा नभएको,
जाडोमा बसिनसक्नु चिसो र गर्मीमा उस्तै गर्मी लाग्ने यो भवनमा अन्तरिम
विधायिका र संविधानसभालाई जसोतसो चलाउने योजना भएपनि त्यसपछि बन्ने
संसदका लागि भने विकल्प खोज्नै पर्ने साव संसद सचिवालयका कर्मचारीहरूको
छ।
सचिवालयले अहिले बैठक कक्षमा ३३० सांसदहरूका लागि ३४० सीटको व्यवस्था
गरेको छ। ४२५ सदस्यीय भावी संविधानसभाको लागि ७६'१३८'१३८'७६ को चार
लहरमा गरी ४२८ सीट पुर्याउने योजना छ। हाललाई कामचलाउ व्यवस्था गरिए
पनि यतिका मानिसका लागि बैठक कक्ष अत्यन्तै साँघुरो हुने सचिवालयका
प्राविधिक शाखा प्रमुख रुद्रबहादुर केसी बताउँछन्। विधायक, विदेशी
पाहुना, सरकारी कर्मचारी, सञ्चारकर्मी, सुरक्षाकर्मी र दर्शकको खचाखच
उपस्थिति रहेको १ माघको भीडभाडले नै देखाएको थियो' संसद भवन साँच्चिकै
सानो भइसकेछ। ७५५ सीट क्षमता भएको बैठक कक्षमा त्यस दिन ८५० भन्दा
बढी अटाउनुपरेको थियो। सांसदहरू ठेलमठेल गर्दै हिँडिरहेका थिए। …रोयल
ग्यालरी' मा बस्न कूटनीतिज्ञहरूलाई सकस भइरहेको थियो।
ठाउँ'ठाउँमा पानी चुहिन थालेको भवनमा चार वर्षदेखि बाल्टिन र भाँडा
थापेर काम चलाएको बताउने सचिवालयका एक कर्मचारी भन्छन्, “यस्तै अवस्थामा
त यही भवनले पनि अव धेरै दिन थेग्दैन।” दोस्रो संसदकालको एउटा हिउँदे
अधिवेशनमा हावाहुरीले संसद भवनको जस्ताको छाना उडाइदिएकाले केही दिन
बैठक बस्न सकेको थिएन। तर जतिसुकै जीर्ण र साँघुरो भएपनि ६३ रोपनी
७ आनामा रहेको अहिलेको संसद भवनमै आगामी संविधानसभाले समेत काम गर्नुपर्ने
बाध्यता छ। त्यतिबेलासम्म सिंहदरबारको पुतली बगैँचा पछाडि बनाउन प्रस्ताव
गरिएको नयाँ भवन बन्ने कुनै सुरसार र सम्भावना देखिँदैन। त्यसै भएर
संसद सचिवालयका कर्मचारीहरू यसैको स्याहारसुसार र मरम्मतसम्भार गरिरहेका
छन्।
बैठक चलिरहेको बेला अवरोध नहोस् र बढी सुरक्षा पनि होस् भनी अहिले
बैठक कक्षको अपरेटर रहने ठाउँमा …मोबाइल फोन सिग्नल जामर डिभाइस' जडान
गरेर मोबाइल सिग्नल स्वतः विच्छेद हुने व्यवस्था गरिएको छ। प्राविधिक
शाखा प्रमुख केसीका अनुसार यो उपकरणले विद्युतीय सिग्नलबाट हुनसक्ने
विष्फोटनलाई समेत निष्त्रि्कय पारिदिन्छ।
नयाँ संंसद भवनको खाका
 |
| प्रतिनिधिसभा बैठक कक्ष |
नयाँ संसद भवन र सांसदहरूलाई सिंहदरबार छिर्ने अलग्गै प्रवेशद्वारको
खाँचो यसअघि नै महसूस गरिसकिएको हो। यस्ता कतिपय निष्कर्षका आधारमा
यसअघि नै सरकारी अधिकारीहरू सिंहदरबारको उत्तर'पूर्वपट्टि नयाँ भवन
बनाउने निचोडमा पुगेका थिए। २०५५ सालमा तत्कालीन सरकारको आग्रहमा सिंहदरबार
सचिवालय पुनःनिर्माण परियोजनाले रु.२ अर्ब १४ करोड ६९ लाखको लागतमा
नयाँ संसद भवन बनाउने प्रस्ताव तयार पारिसकेको थियो। जग्गा र भवनको
प्रारम्भिक नक्सा पनि तयार भइसकेको थियो। तर अस्थिर राजनीतिक परिस्थिति
र अर्थ मन्त्रालयको …बजेट अभाव' को रिङ्ग्याइमा परेर सो भवन निर्माण
हुन सकेको थिएन। अब संसदको नयाँ भवन नभई नहुने भएकोले संसद सचिवालय
तिनै प्रस्ताव र नक्साका आधारमा नयाँ संसद भवन निर्माण गर्नुपर्ने
सोचाइमा छ।
चिवालयका महासचिव सूर्यकिरण गुरुङ भन्छन्, “संरचना केही तलमाथि हुनसक्छ,
त्यसबेलाको अनुमानित लागतमा पनि थपघट हुनसक्छ।”
गोलाकार हलसहित गुम्बज र प्यागोडा शैलीको बाह्य स्वरुपमा निर्माण
गरिने प्रस्तावित नयाँ संसद भवनमा ६ वटा मुख्य ब्लक हुनेछन्, जसमा
प्रतिनिधिसभा भवन, राष्ट्रियसभा भवन, पुस्तकालय, समितिका कार्यालय,
संसदीय दलका कार्यालय, सचिवालय भवन र सेवा इकाईहरू रहनेछन्। प्रतिनिधिसभा
भवनको कुल क्षमता १५०० जनाको हुनेछ र त्यहाँ ५५० विधायक अट्न सक्छन्भने
राष्ट्रिय सभाको कुल क्षमता एक हजारको हुनेछ। दक्षिण एशियामा यस्तो
शैलीको संसद भवन पाकिस्तानमा छ।
नयाँ संसद भवन र परिसर ३३२ जना सर्वसाधारण, ११४ सञ्चारकर्मी, ४० विशेष
पाहुना, ४६ कूटनीतिज्ञ, ४६ उच्च सरकारी कर्मचारी, ८८ प्रधानमन्त्री
र सभामुखका पाहुना, ८८ सांसदका पाहुनासहित ३२ वटा संसदीय समिति अट्ने
तथा ३५० मोटर पार्किङ्ग सुविधा हुनेगरी डिजाइन गरिएको छ। १५१ रोपनी
क्षेत्रफलमा संसदको नयाँ भवन निर्माण गर्न सरकारले २०५५ सालमै जग्गा
उपलब्ध गराएको थियो। उक्त जग्गाबाट दक्षिणतर्फको लगभग ३० रोपनी जति
शाही शासनकालमा सुरक्षा परिषदलाई दिने निर्णय भएपनि पश्चिमतर्फबाट
त्यति नै जग्गा उपलब्ध गराइएका कारण अब पुरानो नक्सामा प्रस्तावित
मूलद्वार वैद्यखानापट्टी नभएर अनामनगरतर्फ बनाउनुपर्ने हुनसक्छ।
बाल्टिन ट्वाइलेट!
संसद भवनस्थित बैठक कक्षको पश्चिमपट्टिको बाल्कोनीलाई …रोयल ग्यालरी'
भनिन्छ जहाँ यस अघिसम्म राजपरिवारका सदस्यहरू आएर बस्ने गर्थे। पञ्चायतकाल
र त्यसअघि बहुदलीय संसदीय व्यवस्था चलेका बेला त्यहाँ युवराजाधिराजसहित
राजपरिवारका सदस्यहरूलाई बस्ने व्यवस्था गरिएको थियो। ६ जना अट्ने
आराम कक्षसहितको उक्त ग्यालरीको २८ सीट क्षमता छ।
१ माघको विशेष कार्यक्रममा राजदूत तथा कूटनीतिक नियोगका प्रमुखहरूलाई
सो ग्यालरीमा राखिएको थियो। तर राजदूतहरूका निम्ति त्यहाँको बसाइ निकै
सकसपूर्ण थियो। त्यहाँ विशिष्ट आगन्तुकका निम्ति चियाको व्यवस्था त
टाढाको कुरा, पिउने पानीसमेत थिएन। यसअघि विशेष व्यक्तिहरूका निम्ति
…बाल्टिन ट्वाइलेट' बनाएर काम चलाउने व्यवस्था अहिले पनि यथावत् छ।
|
