पुस्तक | परिचय

इतिहास-पुनर्लेखनको प्रयास

किताबः नेपालः समाज विकासको ऐतिहासिक भौतिकवादी निरुपण
लेखकः सीताराम तामाङ
प्रकाशकः निरन्तर प्रकाशन, काठमाडौं, २०६१
पृष्ठः २६३, मूल्यः रु.१००

नेपालमा जनजाति समस्या, मार्क्सवाद र नेपालमा जनजाति आन्दोलन, विश्व आदिवासी आन्दोलन, नयाँ नेपालको अर्थ राजनीति, नेपाल इन फ्युडल अर्डर जस्ता कृतिका लेखक सीताराम तामाङको अर्को खोजमूलक ग्रन्थ हो, नेपालः समाज विकासको ऐतिहासिक भौतिकवादी निरुपण । नामझैँ यसमा सामाजिक विकासको चरणगत विश्लेषण पढ्न पाइन्छ । इतिहासका हरेक घटनालाई भौतिकवादी आँखाले हर्ेदा थुप्रै परम्परागत धारणाहरू उदाङ्ग हुन्छन् र विकासको सही स्वरुप र्छलङ्ग हुन्छ भन्ने मान्यताअनुरुप पुस्तकले नेपाली इतिहासको वैज्ञानिक विश्लेषण गर्ने प्रयास गरेको छ । यसनिम्ति लेखकले मार्क्सवादी दर्शनलाई आधार बनाएका छन् र इतिहासलाई अनुसन्धान, अन्वेषणको नयाँ धरातलमा उभ्याउन खोजेका छन् । परिणामस्वरुप; यो कृति जनश्रुति, साहित्य, अभिलेखका थुप्राहरूबाट सामाजिक विकासका सही सूचनाहरू निफन्दै राजा, महाराजाहरूको सेरोफेरोमा अल्मलिएको नेपाली इतिहासको पुनर्लेखनको बाटो खोल्ने एउटा प्रयास बनेको छ । प्रा. माणिकलाल श्रेष्ठले ठम्याएझैँ पुस्तकले नेपालमा तीन-चार हजार वर्षपहिलेदेखि राजतन्त्र रहिआएको धारणालाई सप्रमाण खण्डन गरेको छ । लेखकले ठोकुवा गरेका छन्- नेपालमा राजतन्त्रको इतिहास १६०० वर्षजति मात्र लामो छ । किनकि लिच्छविकालसम्म गणनायक छान्ने वा निर्वाचन गर्ने प्रथा थियो ।

पुस्तक पढ्दै जाँदा र्सवाधिक अनुभव हुने कुरा हो- यसले इतिहासका मिथ्या कुराहरूको खण्डन गर्ने लक्ष्य बोकेको छ । एङ्गेल्सको अत्यधिक उद्धरणका कारण पुस्तक कहीँ कहीँ एङ्गेल्सर्-दर्शनको नेपाली रुपान्तर जस्तो लागे पनि लेखकले जुटाएका सामग्री, प्रमाण र तिनको मौलिक विश्लेषणलाई कम आँक्न सकिन्न । पाद-टिप्पणीहरूबाट समेत लेखकको मेहनत अनुभव गर्न सकिन्छ । वैज्ञानिक अनुसन्धानको अभावमा छाती तन्काएर उभिन नसकिरहेको नेपाली इतिहासलाई आधिकारिक, तथ्यपरक बनाउन यस्ता खोजमूलक कृतिहरूको छुट्टै महत्त्व हुनसक्छ ।

उपभोक्तामुखी अभियान

किताबः उपभोक्ता हित संरक्षण अवधारणा, कानून र व्यवहार
लेखकहरूः टेकप्रसाद ढुङ्गाना, नवराज दाहाल, टीकाराम आचार्य, उमेश कोइराला
प्रकाशकः उमेश कोइराला, काठमाडौं, २०६२
पृष्ठः २४८±, मूल्यः रु.२००

बजारको सर्वोपरि निकाय हो उपभोक्ता-समूह । उपभोक्ताहरू टेढिए वा टाढिए भने बजारको अस्तित्व रहँदैन । तर, आवश्यक सूचनाको अभावमा तिनै उपभोक्ता बारम्बार ठगिन्छन्, विभिन्न बहानाबाजीमा तिनको शोषण गरिन्छ र तिनको हित-संरक्षणका कुरा ओझेलमा परिरहन्छन् । त्यस्ता विसङ्गत पक्षहरूलाई निमिट्यान्न पार्न उपभोक्ता-हित संरक्षणसम्बन्धी व्यापक जनचेतना आवश्यक छ । यही तथ्यलाई हृदयङ्गम गर्दै न्यायसेवामा कार्यरत चार विज्ञले नेपालमा उपभोक्तामुखी अवधारणा, कानून र व्यवहारको यथोचित लेखाजोखा गरेका छन्, उपभोक्ता हित संरक्षणः अवधारणा, कानून र व्यवहार मार्फ् ।

पुस्तकलाई उपभोक्तावादी आन्दोलनकै एउटा अध्याय मान्न सकिन्छ । बजारमा अनियमितताहरूको चलखेल भइरहेको बेला उपभोक्तालाई जोगाउन उपभोक्ता आन्दोलनका अभियन्ताहरूको जुझारुपन र न्यायिक सक्रियता सशक्त माध्यम बन्न सक्छन् भन्ने लेखकीय निष्कर्षछ । लेखकहरूको पृष्ठभूमिका कारणले हुन सक्छ, पुस्तकका हरेक अध्याय र विश्लेषण कानूनी तर्क र दृष्टान्तहरूसँग गाँसिएका छन् । उपभोक्ता हित संरक्षणमा न्यायपालिकाको भूमिकालाई त्यत्तिकै महत्त्वका साथ प्रस्तुत गरिएको छ । छुट्टै उपभोक्ता अदालतको अवधारणा र त्यससम्बन्धी विशेष व्यवस्थाको आग्रह पुस्तकको अर्को उल्लेख्य पक्ष हो । र्सार्वजनिक छलफलका निम्ति प्रस्तुत प्रस्तावित उपभोक्ता अदालत गठन विधेयकको मस्यौदा लगायतका नयाँ सामग्री समेत समाविष्ट यो कृति उपभोक्ता आन्दोलनलाई बल पुर्‍याउने राम्रो दस्तावेज बनेको छ ।

प्राप्त कृति

पहाड उक्लेर, पहाड ओर्लेर (कविता-सङ्ग्रह) कविः विधान आचार्य प्रकाशकः वाणी प्रकाशन, विराटनगर, २०६२ पृष्ठः ११२, मूल्यः रु.१००	कान्छी राधा (सूत्रकाव्य) कविः कृष्ण धराबासी प्रकाशकः निर्माण व्यवसायी संघ, झापा, २०६२ पृष्ठः ५५, मूल्यः रु.५०
कानाकाना कर्ुर (बाल-कवितासङ्ग्रह) कविः प्रमोद प्रधान प्रकाशकः रत्न पुस्तक भण्डार, २०६२ पृष्ठः ३२, मूल्यः रु.४०	अर्धविराम ; (उपन्यास) उपन्यासकारः सानु प्रकाशकः पी. शर्मा, काठमाडौं पृष्ठः १४०, मूल्यः रु.५५
वैकुण्ठको गाईजात्रे गुइँठा (हास्यव्यङ्ग्य-सङ्ग्रह) लेखकः वैकुण्ठराज दाहाल -धादिङे वैकुण्ठे) प्रकाशकः चूडामणि दाहाल र ललिता दाहाल, २०६२ पृष्ठः ७२, मूल्यः रु.८०	झापाली आमा (कथा-सङ्ग्रह) कथाकारः श्याम अधिकारी प्रकाशकः एकीकृत विकास केन्द्र, बनेपा, काभ्रे, २०६२ पृष्ठः १३३, मूल्यः रु.६०