चिठी
• नाटक
होइन चुनाव
'अबका ४५ दिन
र दशा' (आवरण, १६-२९ पुस) ले मुलुक थप हिंसातिर उन्मुख भएको देखाएको
छ । प्रजातान्त्रिक प्रक्रिया दुरुस्त पार्ने राजाकांक्षा पूरा गर्न
चुनाव गर्न लागिएको भनिए पनि सरकार, प्रशासन र कथित राजभक्तहरूको क्रियाकलापले
त्यसलाई अपत्यारिलो बनाइदिएको छ । क्षेत्रीय प्रशासकको व्यवहार, राजभक्तहरूको
बबण्डर, सञ्चार क्षेत्रमाथिको आक्रमण र गैरसरकारी संस्थामाथिको नियन्त्रणले
सरकारी रवैया प्रजातन्त्र विरोधी पुष्टि भइरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा
हुने चुनाव कदापि निष्पक्ष हुन सक्दैन । हिंसाको व्यवस्थापन विना जबर्जस्ती
गरिने चुनावले थप अस्तव्यस्तता मात्र निम्त्याउने छ । सरकारका अध्यक्षले
सोचुन्, चुनाव कुनै नाटक होइन ।
भुमराज तिवारी
बेल्कोट-७, नुवाकोट
• बाटो
बदल माओवादी
'कुरा
जनताको, तयारी लडाइँको' (आवरण, स्थलगत रिपोर्ट, १६-२९ पुस) मा
माओवादी नेताले 'पार्टर्ीीबग्रेको छ' भनेर स्वीकार गरेका रहेछन् ।
उक्त आत्मसमीक्षा प्रशंसनीय छ । तर यतिले पुग्दैन । माओवादीले जनताको
मन जित्न बाटो बदल्नै पर्छ । सरकारी उपेक्षाका कारण युद्धविराम भङ्ग
गर्न बाध्य भए पनि सात दलसँगको सहमतिलाई अघि बढाउन हतियारको साटो बुद्धि
र विवेकको सहारा लिनर्ुपर्छ ।
निरस्त्र जनताको भौतिक अस्तित्व समाप्त पार्नुको साटो
उनीहरूसँग हात मिलाउनुको विकल्प छैन । भोकै किन बस्नु नपरोस्, जनताको
गाँस खोस्नुको साटो रिझाएर खाने बानी बसाल्नर्ुपर्छ । पार्टर्ीीे कार्यक्रममा
जबरजस्ती सहभागी बनाउनु भन्दा अबोध विद्यार्थीलाई पढ्न दिएमा शुभेच्छा
र र्समर्थन पाउन सकिन्छ । कब्जामा लिएको जनताको चलअचल सम्पर्ूण्ा सम्पत्ति
फिर्ता गरी विस्थापितलाई पर्ूण्ा पुनर्स्थापित गर्न ढिलो गर्नुहुन्न
। एकतर्फी युद्धविरामले देखाएको 'हतियार विनाको माओवादी' को राष्ट्रिय-अन्तर्रर्ााट्रय
लोकप्रियताबाट नेकपा माओवादीले बाटो बदल्ने प्रेरणा लिनर्ुपर्छ । त्यसपछि
त पुरानो र नयाँ सत्ता भनिरहनु नै पर्दैन । जनता माओवादीसहितका दलहरूप्रति
विश्वस्त भए भने शाही शासन र आकांक्षा एकपल टिक्ने छैन ।
संगम अर्याल
सृजनावस्ती-१७ ग्वार्को, ललितपुर
• कुन
बाटो रोज्ने राजाले ?
स्थलगत रिपोर्टमा आशा र निराशा दुवै उत्तिकै झल्किन्छ
। माओवादी एकतर्फी युद्धविरामको सरकारबाट बेवास्ता भएपछि 'राजाले प्रजातन्त्र
पुनर्स्थापना र सुदृढ गर्न पो चाहेका हुन् कि' भन्ने भ्रम निवारण भएको
छ । बरु शान्ति वहालीको निम्ति दल-माओवादीले गर्नुपर्ने जति प्रयास
र पहल गरिसके । यस्तो अवस्थामा माओवादीलेझैँ संसदवादी सात दलले पनि
ढाडमा टेकेर टाउकोमा हान्ने रणनीतिमा उत्रिए भने विरोध गर्ने ठाउँ
कतै बाँकी रहला र ?
अब राजाले द्वन्द्व समाधानको निम्ति शान्ति प्रक्रिया
थाल्न युद्धविराम गरी सात दल र माओवादीसँग सहकार्य गर्न तयार हुने
कि सैन्यबलको भरमा जनविनास गरेरै भए पनि चुनाव गराउने ?
बलराम
चापागाउँ-६ ललितपुर
• जङ्गबहादुर
'महाराजा' ?
नयाँ स्तम्भ 'इतिहासमा' गहकिलो छ । हिमाल र स्तम्भकार
कदीलाई धन्यवाद । 'जङ्गबहादुरको
जङ्गी ऐन' (१६-२९ पुस) मा जङ्गबहादुरलाई 'महाराजा' उल्लेख गरिएको
रहेछ । २०५० सालको हिमाल मा जोन हवेल्प्टनले लेखेको 'राजा असल थिए,
खराब थिए' लेख अनुसार, माहिला भाइलाई प्रधानमन्त्री बनाई जङ्गबहादुरले
आफूले लिएको 'महाराजा' को खिताव -पदवी) एक वर्षपनि नटिकेको देखिन्छ
। खासगरी ब्रिटिसहरूले राजा र प्रधानमन्त्रीबाहेक अर्काे तेस्रो शक्तिलाई
मान्यता दिन अस्वीकार गरेपछि जङ्गबहादुरले फेरि प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी
सम्हालेकोले महाराजा पद त्यागेको देखिँदैन र - त्यागिसकेको पदवी जोडेर
सम्बोधन गर्नु कति उपयुक्त होला - कि वर्तमान राजा ज्ञानेन्द्रले झैँ
जङ्गबहादुरले प्रधानमन्त्री र महाराजा दुवै पद धारण गरेका हुन् - लेखकले
प्रस्ट पारिदिए आभारी हुनेथिए ।
कौशलेन्द्र कुमार
कीर्तिपुर
• भावनामा
ठेस लाग्यो
'देउवा
जेलबाटै सभापति हुने (१६-२९ पुस) मा 'मधिशे' शब्द प्रयोग भएको
पाउँदा मेरो भावनामा गम्भीर ठेस लागेको छ । मधेशका मानिसलाई मधेशी
भनिए पनि उनीहरूलाई होच्याएर 'मधिशे' भन्ने गरिएको हो । तर जसलाई होच्याइन्छ,
विचार र संस्कारले त्योभन्दा होचो त होच्याउने व्यक्ति नै हुन्छ ।
त्यसैले जिम्मेवार र निष्पक्षताको प्रतीक मानिएको पत्रिकामा त्यस्ता
शब्द प्रयोग हुनु दुःखद् हो । सङ्कर्ीण्ाताको पर्याय नबनोस् हिमाल
।
नवीनचन्द्र देव,
सप्तरी
असावधानिवश भएको उक्त त्रुटीका निम्ति हामी
क्षमा प्रार्थी छौँ । देवजीले भनेझैँ 'मधेशी' नै सही हो र हिमाल ले
सँधै त्यही शब्द नै प्रयोग गर्दै आएको छ ।
-सं.
• 'अभागी'लाई
फेरि त्यस्तो नहोस्
जुम्लाको स्याउबारे 'सडक
नपुग्दै सखाप हुने डर' (१६-२९ पुस) शर्ीष्ाकमा प्रकाशित समाचारले
सडकसँगै सुखका दिन आउलान् भनेर वर्षौँदेखि पर्खिरहेका जुम्लाबासीमा
अर्को त्रास थपेको छ । कर्ण्ाालीका थुप्रै समस्याको मुख्य कारण बूढो
कछुवा भन्दा ढिलो गतिमा निर्माण भइरहेको कर्ण्ााली राजमार्ग हो ।
जुम्लाबासीले राजमार्ग बन्ला र आफ्ना घरआँगन तथा बारीका
कान्लाबाट गाडी गुड्लान् भन्ने सपना देख्न थालेको ४२ वर्षभइसक्यो ।
२०१९ सालमा राजा महेन्द्रको हुकुमबाट निर्माण हुन थालेको यो राजमार्गलाई
हरेक सरकारले 'उच्च महत्त्व दिएको' बताउने गरेका छन् । वर्तमान सरकारका
अध्यक्ष राजा ज्ञानेन्द्रले यही फागुनसम्ममा निर्माण सम्पन्न गर्न
निर्देशन दिएका थिए ।
सडक विभागका अनुसार कर्ण्ााली राजमार्गअर्न्तर्गत सर्ुर्खेत-जुम्ला
खण्डको लम्बाई २ सय ३२ किलोमिटर हो । त्यसमध्ये सर्ुर्खेतबाट १ सय
१२ किलोमिटरसम्म ट्याक्टर कुदाउन सकिने बनेको छ । जुम्लाबाट कालीकोटतर्फो
३५ किलोमिटर सडक पनि लगभग तयार छ । तर सर्ुर्खेतबाट १ सय १२ किलोमिटर
उत्तर र जुम्लाबाट ३५ किलोमिटर दक्षिण बीचमा बाटो नबनेसम्म जुम्लामा
सडक पुग्न सक्दैन ।
कालीकोटमा पर्ने ८५ किलोमिटर सडक खण्ड निर्माणको जिम्मा
शाही नेपाली सेनालाई दिएपछि जुम्लासम्म गाडी पुग्ला भन्ने स्थानीय
बासिन्दाको आशा पूरा हुने सम्भावना तुहिँदैछ । यो फागनुमा त सडक निर्माण
पक्कै पूरा हुँदैन । कहिले होला भन्ने प्रश्नको उत्तर सडक विभागसँग
छैन । सडक पुर्याउनु कता हो कता सडक पुगेको दर्ुइ वर्षभत्रै कालोपत्रे
गर्ने भनेर विभागले लोक भुलाउने अस्त्र अघि सारेको छ ।
सेनाले जिम्मा पाएको ८५ किलोमिटर खण्ड छिटो बनाउन जुम्लादेखि
कालीकोटसम्मको ३५ किमी खण्डझैँ स्थानीय समुदायलाई जिम्मा दिनुपर्ने
आवाज पनि उठ्ने गरेको छ । तर, त्यहाँ कडा चट्टान र भुबनोट भएकोले बिस्फोटक
पदार्थको प्रयोग गर्नुपर्ने र समुदायको मात्र संलग्नतामा त्यो सम्भव
देखिँदैन । त्यसैले उक्त सडक सेनाको प्रत्यक्ष संलग्नता बिना बन्ने
अवस्था छैन । जिम्मा पाएको सेनाले पनि माओवादीको पिली आक्रमणपछि सडक
निर्माणको गति कम गरेको छ ।
त्यसैले सडकले सुखका दिन ल्याउला भनेर वर्षौँदेखि अनेकौँ
समस्याहरूमा पिल्सिएका जुम्लाबासीलाई हिमाल ले औँल्याएजस्तै स्याउमा
लाग्ने रोगले आतङ्क फैलायो भने कर्ण्ाालीबासीको 'जन्मदै गरीबी र समस्याको
भारले थिचिनुपर्ने' नियति ठहरिनेछ । कामना गरौँ, सडक नपुगेपनि स्याउका
बोट भने सखाप नहोऊन् । र, यसो हुन नदिन जिम्मेवार निकायको घैँटोमा
घाम लागोस् । त्यो दर्ुभाग्य आइलागेछ भने चाहिँ त्यसको जिम्मेवारी
नीति-निर्माता र केन्द्रमा बसेर कर्ण्ाालीलाई सौतेलो व्यवहार गर्ने
प्रशासकले लिनर्ुपर्छ ।
विनय गुरागाई
काठमाडौँ
• बुद्धि
पलाए हुन्थ्यो
आत्मसात् गर्ने हो भने हिमाल
(१-१५ पुस) मा प्रकाशित ध्रुवकुमार र प्रदीप गिरिको विश्लेषणले
माओवादीलाई बाटो देखाएको छ । रघु पन्तले भनेझैँ माओवादीको व्यवहार
सुध्रेको हर्ेनु नै छ । देश समाचारमा पाँचथरका माओवादी पलायन भएको
खबर दिइए पनि अन्यत्र पनि त्यस्तो भइरहेको होला । तर, सुन्दर बगैँचा
बिगार्न धेरै बाँदर चाहिँदैन । त्यसैले दल-माओवादी समझदारी अक्षरशः
पालना हुनर्ुपर्छ । माओवादी मात्र होइन, स्वतन्त्र प्रेससँग 'एलर्जी'
हुने मध्यमाञ्चल क्षेत्रीय प्रशासक रवीन्द्र चक्रवर्ती जस्ता 'राष्ट्रवादी'
हरूको बुद्धि पलाए हुन्थ्यो ।
अनिमेष पाठक
सिद्धिचरण मार्ग, ओखलढुंगा
• आश
नगरे हुन्छ
सीके लालको 'माकुरीतन्त्र'
(आवरण, विश्लेषण, १-१५ पुस) केही अमर्ूत भएपनि नामकरण भने सुहाउँदो
लाग्यो । माकुरोको जालो टिकाउ नहुने र त्यसमा सानातिना झँिगा-भुसुना
बाहेक अरू जीव फस्न नसक्ने भएकोले शाही शासन रुपी माकुरीजालोका सृजनाकारहरूले
पनि शिकार पर्ला भनेर आश नगरे हुन्छ । बरु ध्यान दिनु राम्रो, माकुरो
आफ्नै सन्तानको शिकार हुने गर्छ ।
इन्द्रकुमार श्रेष्ठ
कमलाकुञ्ज, सिर्जनानगर-१७ भक्तपुर
• टाउकोको
ओखती नाइटोमा
'चुनावको
के औचित्य ?' (सम्पादकीय, १-१५ पुस) ले स्थानीय निर्वाचनको औचित्यहीनता
प्रस्ट देखाएको छ । नगरपालिकाको चुनावले मुलुकको कुनै समस्यालाई सम्बोधन
गर्दैन । स्थानीय चुनाव गराउने सरकारको निर्ण्र्ाात 'टाउकोको ओखती
नाइटोमा' लगाएझैँ हो । सात दलले उक्त चुनाव शान्तिपर्ूण्ा रूपमा बहिष्कार
गर्ने भनेको बेला माओवादीको बहिष्कार हिंसात्मक भयो भने त्यसको जिम्मेवारी
कसले लिने ?
कमला राजभण्डारी
ऐंसेलर्ुखर्क-३ खोटाङ
• उत्साहपूर्ण
आशा
बिछट्टै निराश लाग्ने गरी सञ्चार जगतमा तुवाँलो लागेको
बेला हिमाल ले प्रत्येक विषयमा चिराचिरा पारेर विश्लेषणात्मक सामग्री
प्रस्तुत गर्दै आएको छ । पुरुषोत्तम दाहालको 'कोही तर्सिनुपर्दैन'
(दल-माओवादी
समझदारी, विश्लेषण, १६-२९ मङ्सिर) पनि त्यस्तै आलेख थियो ।
अराष्ट्रवादी, अराजकतावादी र तानाशाहीहरूलाई र्'र्सवस्व'
सुम्पेर उनीहरूबाटै प्रताडित र शासित हुनुपर्ने नेपालीको नियति देखेरै
नेपाललाई 'सतीले सरापेका देश' भनिएको हुनर्ुपर्छ । तर, माओवादी विध्वंस
र आतङ्कहरू तेर्स्याएर अब कसैले उन्मुक्ति पाउँदैन । दलहरूको अकर्मन्यता
केलाएर 'शाही प्रजातन्त्र' बाँच्दैन । लेखक दाहालले नकारात्मक कुरालाई
प्राथमिकता नदिई उज्वल र सुखद् भविष्यको निम्ति प्रेरित गर्नुभएको
छ ।
कविन भट्टराई
बल्कोट-४ अर्घखाँची
हालः धुम्बाराही, काठमाडौँ
• गजल
भनाइ र गराइ त, धर्ती आकाश भो नि हजुर ।
हेर्दाहेर्दै प्रजातन्त्र, र्सवनाश भो नि हजुर ।।
मुखमा राम-राम, तर बगलीमा छुरा बोक्ने ।
यहाँको असली नियत, पर्दाफास भो नि हजुर ।।
नेता केही खराब हुनन्, व्यवस्थै त हैन होला ।
व्यवस्था नै अफाप सिद्ध, गर्ने प्रयास भो नि हजुर ।।
कतिबेला कहाँ कसलाई, के हुने हो भरै छैन ।
हाम्रा मौलिक हकको, ठाडो उपहास भो नि हजुर ।।
जुनै जोगी आए पनि, कानै चिरिएको ।
सङ्कट झनै गहिरिएको, आभास भो नि हजुर ।।
शिव 'पलाँस' अधिकारी
किचनास-९, स्याङजा
हालः काठमाडौँ
|
