पुस्तक समीक्षा

खाँचो पूरा गर्ने प्रयास

किताबः फोटोग्राफी दिर्ग्दर्शन
लेखकः शरद र्राई
प्रकाशकः फोटो कर्न्र्सन प्रा.लि., काठमाडौँ, २०६१
पृष्ठः २३६, मूल्यः रु.३१०

फोटोग्राफी र फोटो पत्रकारिताका विषयमा किताबहरूको अभावै छ । शरद र्राईको फोटोग्राफी दिर्ग्दर्शन ले यो खाँचोलाई धेरै हदसम्म पूरा गर्नेछ । फोटोग्राफीको प्रारम्भिक इतिहासदेखि डिजिटल युग तथा विश्वदेखि नेपालसम्मका सबै पक्षलाई समेट्ने प्रयास गरिएको यस किताबमा लेखकले नेपालमा पछिल्लो समय भएको फोटोपत्रकारिता विकासको समेत राम्रो आकलन गरेका छन् ।
एमएस्सीसम्मको अध्ययनका साथै आम सञ्चार, फोटोग्राफी र कम्प्युटर प्रविधिमा विभिन्न डिप्लोमा गरेका तथा केही कलेज र तालिमसंस्थामा फोटोग्राफी पढाउने काम समेत गरिरहेका लेखकले आफ्नो किताबमा राम्रो फोटो खिच्न जान्नुपर्ने कुराहरू नछुटुन् भन्ने राम्रै प्रयास गरेका छन् । फोटोग्राफीको 'प्राविधिक शिक्षादेखि स्नातकोत्तरसम्मका पाठ्यक्रममा आधारित' भन्ने दाबी गरिएको उनको किताबमा क्यामेरा, लेन्स, फिल्म, लाइट, फ्ल्यास, फिल्टर, फोकस, एक्स्पोजर आदि के के हुन् र तिनको सहयोगबाट कसरी राम्रो फोटो खिच्न सकिन्छ भन्ने यसका प्राविधिक पक्षका साथै कलाकौशल, सिर्जनशीलता जस्ता गैरप्राविधिक पक्षलाई पनि उत्तिकै महत्त्व दिइएको छ । एउटा छुट्टै पाठ फोटोपत्रकारिताका बारेमा पनि छ, जसले धेरै नभए पनि यसको आधारभूत जानकारी दिएको छ ।
किताब पढ्दा कतैकतै प्राविधिक कुरालाई अलि व्याख्या गर्न नपुगेको, सिलसिला टुटेको, प्रयोग भएका तस्बिर र पाठको तालमेल नमिलेको अनि कुनै व्यावसायिक संस्था एवं वस्तुको नामलाई अलि बढी महत्त्व दिइएको झैँ लाग्न सक्छ । तर विषयवस्तु, भाषा, प्रस्तुति, साजसज्जाका हिसाबले देखिने स्तरीयता र उपयोगिताका अगाडि यस्ता सानातिना त्रुटि खासै बिझाउँदैनन् । विषयवस्तु समृद्ध, लेखाइ सरल र डिजाइन आकर्ष छ । तस्बिर, रेखाचित्र र टेबलहरूको प्रयोग प्रशस्तै भएको छ । एउटा सिङ्गो पाठ फोटोग्राफीमा हुने त्रुटि र तिनलाई सच्याउने उपायप्रति समर्पित छ । ठाउँ-ठाउँमा दिइएका व्यावहारिक सल्लाह-सुझाव, शब्दावली, सर्न्दर्भसूचीले किताबलाई सहज तुल्याउन थप मद्दत पुर्याएका छन् भने प्रत्येक पाठसँग सम्बन्धित केही प्रश्न दिएर विद्यार्थीहरूलाई अभ्यास गर्न सजिलो पार्ने प्रयास समेत गरिएको छ ।

• बद्री पौड्याल

प्राप्त कृति

हिमालयन 'पिपुल्स्' वार -माओवादी व्रि्रोहसम्बन्धी विश्ले-षणात्मक कार्यपत्रहरूको सँगालो) सम्पादकः माइकल हट प्रकाशकः सी. हर्स्ट एण्ड कं. लण्डन, २००४ पृष्ठः ३२२, मूल्यः रु.६५०	आगोको याम (कविता-सङ्ग्रह) कवयित्रीः लक्ष्मी माली प्रकाशकः मूल्याङ्कन प्रकाशन गृह, काठमाडौँ, २०६२ पृष्ठः ५६, मूल्यः रु.५०
धोका (सामाजिक नाटक) लेखकः कर्म कार्की प्रकाशकः छहारी प्रकाशन, काठमाडौँ, २०६१ पृष्ठः ८२, मूल्यः रु.१००	आफैँलाई हराएपछि (कविता-सङ्ग्रह) कविः कालीप्रसाद रिजाल प्रकाशकः नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान, काठमाडौँ, २०६१ पृष्ठः १६३, मूल्यः रु.१३४
श्रद्धेय गुरु केशवदेव भट्टर्राई (केशवदेव भट्टर्राईमाथि लेखिएका लेखहरूको सँगालो) प्रकाशकः भीमदर्शन रोका स्मृति कोश, काठमाडौँ, २०६१ पृष्ठः ९२ काठमाडौँ जाने बाटो (मौलिक-सामाजिक उपन्यास) लेखकः प्रकाश ए राज प्रकाशकः नविन पब्लिकेशन्स्, २०६१ पृष्ठः ४३, मूल्यः रु.४० तनखा (व्यङ्ग्यात्मक उपन्यास) लेखकः कौशिकी पुत्र प्रकाशकः रत्नपुस्तक भण्डार काठमाडौँ, २०६१ पृष्ठः ७२, मूल्यः रु.२५ एभ्री प्लेस एभ्री पर्सन ( नेपाली उपन्यासः प्रत्येक ठाउँ प्रत्येक मान्छेको अङ्ग्रेजी अनुवाद) लेखकः पिटर जे. कार्थक प्रकाशकः बज्र पब्लिकेशन्स् काठमाडौँ, २००४ पृष्ठः २६३± प्रश्नको क्याराभान (लघुकथा सङ्ग्रह) लेखकः भरत भारद्वाज प्रकाशकः वसुन्धरा-मान प्रज्ञा प्रतिष्ठान, २०६१ पृष्ठः ६३, मूल्यः रु.५१	मनका परागहरू (गीत-सङ्ग्रह) गीतकारः प्रतिमा श्रेष्ठ प्रकाशकः प्रतिमा पब्लिकेशन काठमाडौँ, २०६१ पृष्ठः ९०, मूल्यः रु.१९९ ढेडु बाँदर (बालकविता सङ्ग्रह) कविः हरिगोविन्द लुइँटेल प्रकाशकः मूल्याङ्कन प्रकाशन गृह, काठमाडौँ, २०६१ पृष्ठः ४४, मूल्यः रु.३० पागलको डायरी (कविता-सङ्ग्रह) कविः डी.बी. किराँती प्रकाशकः धन खालिङ २०६० पृष्ठः ७०, मूल्यः रु.५० यात्रै-यात्रा (विभिन्न देशको यात्रा-सङ्ग्रह) यात्रीः अम्बरप्रसाद रिजाल प्रकाशकः वाणी प्रकाशन, विराटनगर, २०६१ पृष्ठः ७५, मूल्यः रु.८० अब के हुन्छ? (लेख सङ्ग्रह) लेखकः रह शर्मा प्रकाशकः श्रीमती चिजमाया रेग्मी, २०६१ पृष्ठः ८६, मूल्यः रु.७५