;dfrf/÷;+If]k
…x]/km]/Ú n]
hf]ufPg
g]t[Tjsf] sf/0f k6sk6s
;Í6df kb}{ cfPsf] sf7df8f}F pkTosfsf] dfcf]jfbL ;Ë7gn]
k'ghL{jg gkfpFb} km]l/ csf]{ wSsf vfPsf] 5 . sf7df8f}Fsf ;+j]bgzLn
:yfgdf lj:kmf]6 u/fO{ ;/sf/ / ljb]zL bft[ lgsfonfO{ ;d]t jftf{k|lt
;sf/fTds agfpg] of]hgfcGtu{t dfcf]jfbLn] ljz]if 6f:s kmf];{;lxt
sf7df8f}Fsf] ;Ë7gdf s]xL dlxgf cufl8 u/]sf] …x]/km]/Ú
km]l/ tx;gx; ePsf] 5 .
b'O{ lbgsf] km/sdf dfcf]jfbL sf7df8f}Fsf ;+of]hs cflbTo
-k|sfz uf}td, x] tl:a/_ / nlntk'/sf ;+of]hs ljqmfGt qmdzM eQmk'/sf]
glngrf]s / sf7df8f}Faf6 kqmfp k/]kl5 pkTosfsf b'O{ j6} lhNnfsf]
g]t[Tj uDeL/ ;Í6df k/]sf] xf] . ljqmfGt @) k';df sf7df8f}Fsf]
s'g} c1ft :ynaf6 kqmfp k/]kl5 sf7df8f}F lhNnf ;b:o gj/fh 9sfn …df]xgÚ
@! k';df sf7df8f}Fsf] s'df/Lufnaf6 kqmfp k/]sf lyP . To;sf]
ef]lnkN6 laxfg} …cflbToÚ kqmfp k/]sf x'g\ .
sf7df8f}Fsf k"j{ ;+of]hs ;fw'/fd b]jsf]6f …k|zfGtÚ
nfO{ kf6L{n] cGoq ;?jf u/]sf] nuQ} pgL ;]gf;dIf …cfTd;dk{0fÚ
ug{ k'u]kl5 dfcf]jfbLsf] pkTosf Ao"/f] OGrfh{ k|efls/0f -kjgdfg
>]i7_ / afudtL–gf/fo0fL ;+of]hs Pj+ k"jL{ sdf08sf
;b:o …s~rgÚ -clUgk|;fb ;fksf]6f_ n] cflbTonfO{ dª\l;/b]lv
sf7df8f}Fsf] ;+of]hs agfP/ k7fPsf lyP . cflbTon] cf}krfl/s
¿kdf !( dª\l;/af6 sf7df8f}Fsf] lhDd]jf/L ;Dxfn]sf lyP .
#) jifL{o cflbTo sfe|]sf] kf]v/Lrf}/L uflj;sf afl;Gbf
x'g\ . pgL @)%% ;fndf dx]Gb|/Tg SofDk;, tfxfrndf cfOP8 k|yd
jif{df egf{ eO{ ;f]xL SofDk;df clvnsf] ;+o'Qm Kofgnaf6 ljBfyL{ o'lgogsf]
;lrj kbdf pDd]bjf/ ag]sf lyP . lgjf{rgdf l‰gf] dt cGt/n]
k/flht cflbTo rfF8} g} clvn qmflGtsf/Lsf] s]Gb|Lo ;b:o eP .
To;kl5 pgL dfcf]jfbLsf] If]qLo Ao"/f] ;b:o ag] . dfcf]jfbL
;"qsf egfOdf cflbTo @)%$ ;fnkl5 dfq dfcf]jfbLdf nfu]sf x'g\ .
k|zfGtsf] pR5[ª\vn Jojxf/sf sf/0f dfcf]jfbLn]
cfˆgf] k'/fgf] g]6js{nfO{ sfod ug{ g;s]sf] dx;"; u/L s]xL
g/d :jefjsf 7flgPsf / dfcf]jfbLsf k"j{ j}slNks s]Gb|Lo ;b:o
/Ltaxfb'/ v8\sf Pj+ clUgk|;fb ;fksf]6fsf] dftxtdf /x]/ sfe|], /fd]5fk,
bf]nvfnufotsf lhNnfdf sfd ul/;s]sfn] k|sfznfO{ sf7df8f}Fdf NofPdf
;Ë7g k"j{jt\ cj:yfdf cfpg] bfaL u/L pgnfO{ Tof] lhDd]jf/Ldf
NofOPsf] dfcf]jfbL ;|f]tsf] egfO 5 . t/, ;f]r]eGbf cufj} pgL
kqmfp k/]kl5 pkTosf ;Ë7g / k"jL{ sdf08df g/fd|f] wSsf
k'u]sf] 5 .
cflbTosf] lu/ˆtf/Ldf klg cfly{s ;Íng -rGbf_
/ pgsf] x]nr]qm\ofOF g} k|d'v sf/0f b]lvPsf] dfcf]jfbL ;|f]tsf]
bfaL 5 . pkTosf ;+of]hs k|efls/0fn] @% k';df Ps lj1lKt k|sflzt
u/L tTsfnsf nflu cfly{s ;Íng sfo{ /f]s]sf] atfPsf 5g\ .
jQmJodf cfly{s ;Íng ug{ tof/ kfl/Psf] sfuhft ;'/Iffkmf}hn]
hkmt u/]sfn] /f]s]sf] elgP klg jf:tljstf eg] Tof] xf]Og . rGbf
;Íngdf lglZrt dfkb08 lgwf{/0f ug{ g;Sg' g} g]tf÷sfo{stf{
kqmfp kg'{sf] Pp6f k|d'v sf/0f /x]sf] dx;"; u/L dfcf]jfbLn]
tTsfn pQm sfo{ :ylut u/]sf] dfcf]jfbL ;|f]t bfaL u5{ .
k|fKt ;dfrf/ cg';f/, cflbTo kqmfp kg'{ cufl8 sf7df8f}Fsf
ljleGg :yfgaf6 dfcf]jfbLsf s/La Ps bh{g g]tf÷sfo{stf{ kqmfp
k/]sf lyP . o; aLrdf tNnf] txsf sfo{stf{ sf7df8f}F lhNnf ;b:o
…df]xgÚ -gj/fh 9sfn_ b]lv g]jfM /fli6«o d'lQm
df]rf{sf s]Gb|Lo ;b:o ch'{gnfn >]i7;Dd kqmfp k/]kl5 dfq cflbTo
kqmfp kgf{n] ;'/Iffkmf}hsf] lgoGq0fdf k'u]kl5 To; kf6L{sf sfo{stf{n]
uf]kgLotf u'dfPsf] cg'dfg ug{ ;lsG5 . lsgeg] cf}krfl/s ¿kdf
sf7df8f}Fsf] ;+of]hssf] lhDd]jf/L ;Dxfn]sf] ## lbgsf] cjlwdf cflbTo
st} klg, ;~rf/dfWod / dfgjclwsf/jfbLsf] ;d]t\, ;Dks{df lyPgg\ .
To;sf/0f pgL sf] x'g\ eGg] kQf] gkfpFb} ;]gfåf/f ;dfltP .
kqmfp k/]sf] rf/ lbgkl5 dfq cflbTo eGg] JolQm k|sfz uf}td ePsf]
;fj{hlgs ePsf] xf] . sf7df8f}F / nlntk'/sf ;+of]hs ;lxt dfcf]jfbLsf]
;~rf/ ;]6 ;d]t ;'/IffsdL{n] sAhf u/]sfn] tTsfn dfcf]jfbLsf] pkTosfsf]
;"rgf ;~hfn g/fd|/L k|efljt ePsf] 5 .
/fdk|;fb k'8f;}gL,
sf7df8f}F
k~rfotnfO{ pl5g] dfcf]jfbLn]
cfkm"nfO{ gofF
;Qf bfaL ug{] dfcf]jfbLn] ljutsf] k~rfotL Joj:yfn] klg lgoGq0f gu/]sf]
gful/s clwsf/ xftdf lnPsf 5g\ . Onfddf dfcf]jfbLsf] KofË
hg;/sf/sf gfddf ;fj{hlgs ul/Psf] ckLnn] o;sf] k'li6 u5{ . dfcf]jfbL
sfo{stf{ …HjfnfÚ sf gfddf hf/L ;fj{hlgs ckLndf s'g}
klg kqsf/ jf dfgjclwsf/sdL{n] :jLs[lt glnO{ ufpF k|j]z ug{ gkfpg]
pbL{ hf/L ul/Psf] 5 . ckLndf dfcf]jfbL ;Qfsf] cg'dlt glnO{
;fdflhs sfd ug{, ljsf; lgdf{0f ug{ klg gkfOg] elgPsf] 5 . Ps
:yfgLo afl;Gbfsf egfOdf, /fhgLlts dfldnfdf afx]s k~rfotn] klg ;fdflhs
sfd gug{', ljsf; lgdf{0f gug'{' eGb}gYof] . pgL eG5g\, æca
cfdfafa' d/]kl5 rf}tf/f] agfpg klg gkfOg] eof] .Æ
dfcf]jfbLsf] ckLndf ljb]z, ;/sf/L ;]jfdf hfg' k/]
dfcf]jfbLsf] cg'dlt lng'kg{] s7f]/ cfb]z;d]t pNn]v 5 . To;df
k|x/L / ;]gfdf hflu/ vfg;d]t lgif]w ul/Psf] 5 . d'2fdfldnf
lnP/ ;/sf/L cbfnt hfg kfOg] 5}g, …dfcf]jfbL cbfntÚdf
hfg'kg{]5 . oL zt{x¿ gdfGg]nfO{ lu/ˆtf/ u/L sf/afxL
ul/g] wDsL klg jQmJodf lbOPsf] 5 . g]kfn kqsf/ dxf;+3, Onfd
zfvf / dfgjclwsf/ d~r Onfdn] Ps lj1lKt k|sflzt u/L lgoGq0fd'vL pQm
ckLnsf] lgGbf ub}{ :jtGq k|]; / dfgjclwsf/dflysf] 7f8f] x:tIf]k
aGb ug{ dfcf]jfbL g]t[Tj;Fu dfu u/]sf 5g\ .
Ifdtfd} k|Zg

dLg ah|frfo{ |
| 8LcfO{hL >]i7 . |
s/La 8]9
ca{ ?k}ofF /fh:j lxgfldgf u/]sf] cleof]udf cfGtl/s /fh:j ljefuåf/f
5fglagsf nflu kqmfp ug{ vf]lhPsf >L l8l:6n/Lsf k|aGw lgb]{zs
dy'/fk|;fb df:s]nfO{ k|x/Ln] clxn];Dd kqmfp ug{ ;s]sf] 5}g .
df:s]nfO{ kqmfp ug{ * k';df cfGtl/s /fh:j sfof{no lrtjg / cfGtl/s
/fh:j ljefun] jf/]G6 hf/L u/]sf lyP .
df:s]sf] sDkgLn] cGtz'Nssf gSsnL l:6s/ k|of]u u/L
7"nf] dfqfdf /fh:j 5ln/x]sf] k|df0f e]l6P kl5 -x]= ;dfltPsf]
6«s, tn_ klg cy{dGqfno / p;sf] /fh:j k|zf;gn] pgnfO{ kqmfp
ug{ cu|;/tf b]vfPsf] lyPg . …k|df0f / kl/l:yltn] s]xL
gu/L gx'g]Ú ePkl5 dfq ;/sf/L clwsf/Lx¿ df:s]nfO{ sf/afxL
ug{] lg0f{odf k'u] . t/, ;/sf/sf] csf]{ lgsfo g]kfn k|x/L df:s]nfO{
kqmfp ug{ olt pbf;Lg 5 ls /fhwfgLsf] Pp6f gfdL Joj;foLnfO{ jf/]G6
hf/L u/]sf] dlxgf}F x'gnfUbf klg ;dfpg g;s]sf] axfgf u/]/ a;]sf]
5 . k|x/Lsf] Ps ;"qsf egfOdf, pkTosf k|x/L k|d'v l8cfO{hL
czf]s >]i7 / df:s] aLrsf] kfl/jfl/s gftf klg pgL g;dfltg'sf]
Pp6f sf/0f x'g;S5 . csf]{ Ps ;"q jt{dfg ;/sf/df ;+nUg
bnsf s]xL g]tf / clVtof/ b'?kof]u cg';Gwfg cfof]usf b'O{ hgf cfo'Qmx¿
leqleq} df:s]nfO{ hf]ufpg nfluk/]sf atfpF5 . ;f] ;"q eG5,
æ/fhgLlt1 / ;+j}wflgs lgsfosf oL kbflwsf/Lsf] k|efj k|x/L
;Ë7g;Dd ePsf]n] klg df:s] clxn];Dd kqmfp gk/]sf x'g\ .Æ
o;}u/L j}b]lzs /f]huf/Ldf k7fOlbg] nf]edf ;j{;fwf/0faf6
s]xL s/f]8 ?k}ofF p7fP/ n's]sL k"j{ k|wfgdGqL ;"o{axfb'/
yfkfsL 5f]/L ;l/tf sfsL{nfO{ kqmfp ug{ klg k|x/L c;kmn 5 .
>d dGqfnosf] kqmfp k'hL{sf cfwf/df k|x/Ln] sfsL{nfO{ vf]lh/x]sf]
atfP klg clxn];Dd kqmfp ug{ ;s]sf] 5}g . …km]nf kfg{
g;s]sf]Ú k|x/Lsf] hjfkmn] x}/fg ePsf >d dGqfnosf Ps clwsf/L
eG5g\, æ;fgfltgf 7u ;dfpg g;Sg] k|x/Laf6 b]zn] s] ck]Iff ug]{
<Æ
afFRg]nfO{ ‰g\ ;f:tL

?kGb]xLsL sNkgf >]i7 .

/, 8]9dlxgfsf] 5f]/f;Fu s[i0fdtL .
|
;/sf/–dfcf]jfbL
åGådf ;/sf/L kIfaf6 dfl/Psf JolQmsf cfl>t kl/jf/x¿
cToGt} sl7g hLjg latfpg afWo 5g\ . sfd u/]/ b'O{ 5fs h'6fpg]
3/d'nL dfl/Pkl5 klg pgLx¿k|lt ;xfg'e"lt hgfpg] sf]xL
5}g . dfgj clwsf/jfbLnufot ljleGg If]qsf] cWoogaf6 dfl/g]x¿
lgbf]{if lyP eGg] yfxf kfP/ klg pgLx¿n] …cftÍsf/LÚ
jf …;'/fsLÚ sf] cfkmGt ePsf] cf/f]k ;xg' kl//x]sf]
5 .
lrtjg, /Tggu/sf] a}l/ofdf !^ ;fpg @)^! df dfl/Psf
zlQmvf]/sf v]daxfb'/ vqLsf] gf} hgfsf] kl/jf/sf] clxn] 7"nf]
larNnL ePsf] 5 . pgsf ljwjf b'O{ >LdtL, 6'x'/f kfFr 5f]/f5f]/L
/ c;xfo j[4 afa'–cfdf b'O{5fs 6fg{ l;:g' / vf]n] hDdf ug{
g;s]/ slxn]sfxLF t ef]sef]s} ;'Tg' k/]sf] atfO/x]sf 5g\ . h]7df
ljjfx eP/ b'O{ dlxgfd} l;Gb'/ k'l5PsL vqLsL sfG5L >LdtL sf]lknfn]
!# k';df 5f]/L hGdfPsL 5g\ . ;'Ts]/L cj:yfdf kf]lifnf] vfg]s'/f
t s'/} 5f8f}F, l;:g' / l9F8f] h'6fpg klg wf}–wf} 5 .
cfFvfel/ cfF;' kfb}{ sf]lknfsL ;f;" elG5g\, ædL7f] dl;gf]
vfg'kg]{ ;'Ts]/L cj:yfdf ljr/Ln] l9F8f] / l;:g' vfg ;d]t kfPsL 5}g .
s;/L tª\lu|PnL v} <Æ
vqLsL csL{ >LdtL s[i0fdtLn] o;cl3 !$ dª\l;/df
5f]/f hGdfPsL lyOg\ . ;'Ts]/L ePsf] Ps dlxgfd} pgL ;f}t]gL
alxgLnfO{ k]6 e/L v'jfpg d]nfkft hfg yfn]sL 5g\ . s[i0fdtL
?Fb} elG5g\, æd]/f] s] s'/f, ljr/Lsf] k]6 t el/lbg' k¥of]
lg ÛÆ af/Lsf] pAhgLn] %–^ dlxgf dfq vfg k'Ug]
vqL kl/jf/df !% lbgb]lv gf} jif{;Ddsf kfFr 6'x'/f gfltgfltgf / b'O{
ljwjf a'xf/Lsf] kfngkf]if0fsf] lhDdf a'af hËaxfb'/ vqLsf] lhDdfdf
cfPsf] 5 . eG5g\, æcfkm}F c¿sf] ;xf/fdf afFRg'kg]{
pd]/df 5' . ca d s] u/f}F <Æ
^ h]7 @)%( df ;]gfåf/f nf]y/df dfl/Psf sf]/fs–&
sf udaxfb'/ df]Qmfgsf] kl/jf/sf] cj:yf klg p:t} 5 . $ b]lv
!@ jif{;Ddsf rf/ 5f]/f5f]/L / df]QmfgsL ljwjf >LdtL clxn] cToGt
si6s/ hLjg latfO/x]sf 5g\ . k'Vof}{nL v]taf/Lsf] pAhgLn] tLg
dlxgf dfq vfg k'Ug] df]Qmfg kl/jf/ slxn]sfxLF ef]s} ;'T5 .
kl/jf/ kfNg Hofnfbf/L ug]{ ljwjf ;Ltfdfof df]Qmfg elG5g\, æef/L
af]S5', bfp/f af]S5', v]tfnf hfG5' / x'Fbf vfg lbG5', slxn]sfxLF
lj/fdL eP/ g;Sbf t ef]s} klg a;]sL 5' .Æ
/fhgLlt / dfcf]jfbLaf/] s]xL ghfGg] cfˆgf cfkmGtx¿
lgbf]{if eGg] yfxf ePkl5 klg pgLx¿nfO{ …cftÍsf/LÚ
elgFbf df]Qmfg kl/jf/sf cfkmGtsf] dg /f]Psf] 5 . pgLx¿sf
Ps l5d]sL eG5g\, æIfltk"lt{sf] s'/} 5f8f}F ;fGTjgf lbg];d]t
sf]xL x'Fb}g o:tf] kl/jf/df .Æ x'g klg nf]y/ 36gfkl5
df]Qmfgsf] 3/df Pp6f u}/;/sf/L ;+:yf afx]s sf]xL klg k'u]sf 5}gg\ .
?kGb]xL b'w/fIf—( sL sdnf l/hfnsf] p:t} xljut
5 . @* dª\l;/ @)^! df ljb]z p8\g l7Ss k/]sf sdnfsf >Ldfg\
uf]kfn l/hfnnfO{ ;]gfn] @% dª\l;/df df/]kl5 pgL s]xL ;f]Rg}
g;Sg] cj:yfdf k'u]sL 5g\ . sdnf elG5g\, æ;]gfn] s]xL
ePsf] 5}g eg]kl5 d kms{g] cfzdf a;]F t/ p;n] klxNo} dfl/;s]sf] /x]5 .Æ
åGåsf] kL8f a'´g ?kGb]xL cfOk'u]sf] /fli6«o
dfgjclwsf/ cfof]usf] 6f]nL;dIf sdnfsf] egfO lyof], ælgbf]{if
nf]Ug] dfl/Psf] Ifltk"lt{ s] x'g;S5 <Æ
…;'/fsLÚ sf cfkmGtsf] kL8f
tLg jif{sf] caf]w afnsn] ædDdL, afaf vf]O{ <Æ
eg]/ ;f]Wgf;fy sNkgf >]i7 8fFsf] 5f8]/ ¿g yflN5g\ .
ha 5f]/fn] afaf eGg] zAb lgsfN5, sNkgfnfO{ ;xL g;Sg'x'G5 .
alnGb|wf/f cfF;' r'xfpFb} sNkgfn] lanf}gf ul/g\, æltd|f] afafnfO{
df/] eg]/ s;/L eGg ;S5' <Æ b'w/fIf–( afF;u9L
lgjf;L 6f]kaxfb'/ >]i7nfO{ dfcf]jfbLn] @^ c;f/ @)%* df …;'/fsL
u/]sf]Ú eg]/ df/]sf lyP . sNkgfn] sxLF s;}af6 ;xof]u
kfOgg\ . ue{d} 6'x'/f] ag]sf] 5f]/f] tLg jif{sf] eof], p;nfO{
s;/L k9fpg] / kfNg] lrGtf ylkPsf] 5 . cfˆgf] kL8f ;'gfpFb}
sNkgf elG5g\, æb'w/fIfaf6 a'6jn cfpg] ef8f klg lyPg d;Fu .
lxF8]/ cfPF .Æ
b'w/fIfs} wd{/fh a:ofnsf] kL8f ‰g} dfld{s 5 .
@# j}zfv @)^! df pgsf] @! jif{sf] hjfg 5f]/fnfO{ dfcf]jfbLn] s'6]/
df/] . unf cj¿4 agfpFb} wd{/fhn] eg], ælagfsf/0f
5f]/f dfl/of], t/ s;}n] ;f]wk'5 klg u/]g .Æ /fdk'/sf
k/z'/fd clwsf/Lsf] lanf}gfn]] ;a}nfO{ ?jfpF5 . !% ebf} @)^!
df !^ jif{sf] 5f]/f] xl/ clwsf/LnfO{ dfcf]jfbLn] df/]kl5 pgL ljlIfKt
ag]sf 5g\ / 5f]/f dfl/g'sf] sf/0f vf]lh/x]sf 5g\ .
åGåsf] df/df k/]sf ;j{;fwf/0fsf] kL8f
a'´g / 36gfx¿sf] cg';Gwfg ug{ xfn} ¿kGb]xL cfOk'u]sf]
/fli6«o dfgjclwsf/ cfof]usf ;+/If0f clws[t k|]d yfkfn] /fHo
/ dfcf]jfbL b'j}n] eofgs xToflx+;f a9]sf]] atfpFb} of] qmd hf/L
/x]df b'j} kIfnfO{ cGt/f{li6«o kmf}hbf/L cbfntdf pEofpg'kg{]
atfP . t/ dfgjclwsf/ cfof]usf] cfZjf;g dfq kLl8tx¿sf]
lrQ a'‰fpg kof{Kt 5}g . cfof]un] ;aeGbf klxn] dfl/g]x¿
lgbf]{if lyP eg]/ eGg ;Sg'k5{ tfls dg]{ d/] klg afFRg]x¿n]
yk ;f:tL ef]Ug' gk/f];\ .
OGb|Wjh If]qL, lrtjg
/fds[i0f e08f/L, a'6jn
lbg lkmg]{ cfzf
;/sf/L cJoj:yfsf
sf/0f l3l6l36L ;~rfngdf /x]sf] g]kfnsf] Psdfq /]n ;]jf hgsk'/ /]Nj]nfO{
a|f]8u]h -a8LnfOg_ df kl/0ft ug{] k|of; z'? ePsf] 5 . o;n]
;f] If]qdf oftfoftsf] e/kbf]{ ;]jf lbg] cfzf a9fPsf] 5 . @$
k';df …Gof/f]u]hÚ nfO{ …a|8u]hÚ df kl/0ft
ug{ ef/t ;/sf/sf tkm{af6 p;sf] …sG;n6\ofG6Ú sDkgL …/fO6;Ú
n] ;j]{sf] k|f/lDes sfd u/]sf] 5 .
ef/tLo /fO6; sDkgLsf dxfk|aGws aLPd u'Ktfsf] g]t[Tjdf
@@ k';df hgsk'/ cfPsf] ;j]{ 6f]nLn] /]Nj]sf] clxn]sf] cj:yfsf] cWoog
u/]sf] 5 . hgsk'/ /]Nj]nfO{ dxf]Q/Lsf] alb{jf;;Dd la:tf/ u/L
a|f]8u]hdf kl/0ft ug{ ;xof]u ug]{ ef/t ;/sf/sf] ;}4flGts ;xdltkl5
of] ;j{]If0f ul/Psf] xf] . ;LdfjtL{ hogu/b]lv alb{jf;;Ddsf]
s/La &) lsnf]ld6/ b'/Ldf a|8u]h lgdf{0f ug{ ef? @ ca{ !) s/f]8
nfUg] atfOPsf] 5 . ef/tLo clwsf/Lsf egfOdf, æGof/f]u]hnfO{
a|8u]hdf kl/0ft ug{ k|lt lsnf]ld6/ tLgs/f]8 ef/tLo ?k}ofF vr{ x'g]5 .Æ
/fO6;sf gfoj dxfk|aGws Ps] xnw/sf] egfOdf, ærf/ dlxgfdf ;j]{
/ b'O{ dlxgfdf l/kf]6{ tof/ kfg]{ sfo{ ePkl5 ef/t ;/sf/n] g]kfn
/]Nj]nfO{ a|8u]hdf kl/0ft ug{ :jLs[lt lbg]5 .Æ
;LdfjtL{ ef/tLo If]qsf] hogu/b]lv hgsk'/ x'Fb} dxf]Q/Lsf]
lahnk'/f;Dd %! lsnf]ld6/ rNg] k"jf{wf/ ePklg hgsk'/ /]Nj] b'O{
jif{b]lv hgsk'/–hogu/ @( lsnf]ld6/ v08df ;Lldt 5 . :yfgLo
laUxL gbLsf] k'n af9Ln] eTsfPkl5 dxf]Q/Ltkm{sf] /]Nj] ;]jf cj?4
ePsf] 5 .
clxn]sf] hgsk'/–hogu/;Ddsf] /]Nj] nfOgnfO{ a|8u]hdf
n}hfg !* la3f / dxf]Q/Lsf] lahnk'/fb]lv alb{jf;;Dd s/La *) la3f
u/]/ (* lj3f yk hUuf rflxG5 . o;sf nflu ;/sf/n] hUuf clwu|x0f
ug{'kg{] jf /]Nj] sDkgLn] hUuf v/Lb ug{'kg{] x'G5 . t/ /]Nj]n]
cfˆgf] cfly{s ;|f]taf6 Tof] hUuf v/Lb ug{;Sg] l:ylt 5}g .
g]kfn /]Nj]sf dxfk|aGws ef]nfgfy zdf{ eG5g\, ætTsfn}
lgdf{0f sfo{ z'? eof] eg] c9fO{ jif{leqdf hgsk'/ /]Nj] a|8u]hdf
kl/0ft x'g;Sg]5 . ef/ts} ;xof]udf hgsk'/ /]Nj] afx]s g]kfn;Fu
;Ldf hf]l8Psf t/fO{sf gfsfx¿ hf]ujgL–lj/f6gu/, ?k}l8of–g]kfnu~h,
hnkfO{u'8L–sfs/le§f / ;'gf}nL–e}/xjf;Dd klg /]Nj]
;]jf ;~rfngsf nflu ;j]{ yflng] ePsf] 5 .
^^ jif{cl3 uf]lnof sf7 cf];fg{ la|l6;x¿n] dxf]Q/Lsf]
lahnk'/fb]lv ;LdfjtL{ hogu/;Ddsf] s/La %% lsnf]ld6/df dfnjfxs /]Nj]sf]
:yfkgf u/]kl5 g]kfndf /]Nj] ;]jfsf] z'ef/De ePsf] lyof] . kl5
ToxL dfnjfxs /]Nj]nfO{ ofq'jfxsdf kl/0ft ul/of], h'g clxn];Dd h]gt]g
rn]sf] 5 .
clht ltjf/L, hgsk'/
;fn ;'Sb}5, lhDdf sf]xL
lnFb}g
a:tL a;fNg]
gfddf jg sd{rf/L tyf sf7 t:s/x¿sf] ldn]dtf]df ;'g;/Lsf] e/f}n
/ dx]Gb|gu/ uflj;sf] s/La !@ ;o x]S6/ /fli6«o jg If]qsf ;fnsf
¿vsf af]qmf v's]{/ ;'sfOPsf] 5 . :yfgLo pkef]Qmfsf cg';f/
sf]zL kLl8t / ;'s'Daf;Lx¿sf] gfddf jgsf] hUuf cltqmd0f u/L
a:g]x¿n] g} jg sd{rf/L;Fu ldn]dtf] u/L af]qmf v's{]/ ¿v
;'sfpg] sfd u/]sf x'g\ .
jgsf] hUuf cltqmd0f u/L a;f]af; u/]/ j:tL a;]sf] 7fpFsf
;v'jfsf ¿vsf af]qmf t v'ls{P/ ‰g} gfË} kfl/Psf]
5 . olQ;Dd ls Onfsf jg sfof{no dx]Gb|gu/sf] sfof{no cf;kf;d}
;ofF} ¿vsf af]qmf tfl5Psf] e]l6Pkl5 of] cleofgdf jg sd{rf/Lsf]
;d]t ;+nUgtf /x]sf] cfzÍf ul/Psf] xf] . Onfsf jg sfof{no
dx]Gb|gu/sf lgldQ jg clws[t /d]z kf}8]nn] ;'g;/Lsf] ef]qmfxfl:yt
afË], g8fxf, OqmfxL, aLrkfgL / b]jL3f6df Ps xhf/ x]S6/eGbf
a9L / a/fx If]qsf] /]Nj] nfOgdf b'O{ ;o x]S6/ jgIf]qsf ¿vsf]
af]qmf tfl5Psf] :jLsf/ u/]sf 5g\ .
@)$@ / @)$^ ;fndf sf]zL gbLdf cfPsf] af9Ln] 3/hUuf
aufP/ ljrNnLdf k/]sfx¿nfO{ ;'g;/Lsf] dx]Gb|gu/ -rqm36L_ If]qdf
/flvPsf] 5 . pgLx¿nfO{ ;dod} Jojl:yt a;f]af; gu/fOPsf
sf/0f klg 3";k}7 a9]/ uPsf] b]lvG5 . )%@ ;fndf lhNnf jg
sfof{non] ;Íng u/]sf] tYofÍ cg';f/ @)$* ;fn;Dd @(
xhf/ x]S6/ jgIf]q /x]sf]df @)%@ df cfOk'Ubf Tof] cÍ @# xhf/df
‰/]sf] 5 . lgldQ jg clws[t kf}8n )%@ ;fnkl5 cltqmd0f
ug]{ qmd c‰ a9]sf] atfpF5g\ .
;'g;/L aSnf}/Ll:yt sflnGb| ;fd'bflos jg If]q cf;kf;sf]
/fli6«o jgsf] 7"nf] ;ª\Vofdf ;fnsf ¿vx¿
;'sfOPsf] ;f] ;d"xsf cWoIf ltnsaxfb'/ sfsL{ atfpF5g\ .
pgsf] egfOdf, sfFrf ;fnsf ¿vdf lxª xfn]/ 7"N7"nf
sfF6L 7f]s]/ ¿v ;'sfpg] ul/G5 . dx]Gb|gu/l:yt ;fnaGbL
;fd'bflos jgsf ;b:o s]zj 9sfn / /fdw'gL ;fd'bflos jg ;d"xsL
;b:o od'gf u'/fufOFn] klg ;fnsf ¿vdf af]qmf tf5\g] sfd eO/x]sf]
atfPsf 5g\ .
;f]dgfy af:tf]nf÷k|]d
af:tf]nf, ;'g;/L
;fOk|; k9\g hfg] < wf]sf xf]nf
Û
…k9fO;Fu} sdfO
klg ÛÚ / …;fOk|;af6} a]nfot / cd]l/sfdf :yfgfGt/0fsf]
;'ljwfÚ h:tf cfsif{s lj1fkgn] nf]leP/ st} tkfOF klg k9\g
;fOk|; t hfFb} x'g'x'Gg < Vofn ug{';\, ToxfF k'u]/ l/Q} kmls{g'knf{
lg Û cfhef]ln lbgx'F h;f] klqsfdf k|sflzt eO/x]sf cfsif{s
lj1fkgdf elgP h;/L sfd u/]/ k9fO vr{ hf]xf] ug{ t sl7g 5 g}, ;fOk|;af6
a]nfot÷cd]l/sf nufotsf o'/f]lkog d'n'ssf sn]hdf :yfgfGt/0f
x'g ‰g\ ufx|f] 5 .
cGo b]zdf h:tf] ;fOk|; hfg g]kfnL ljBfyL{x¿nfO{
ufx|f] 5}g . cGtjf{tf{ ;d]t lbg'kb}{g . ;fOk|;sf] sn]hn]
k7fPsf] k]k/ eL;fsf] e/df z}lIfs k/fdz{ s]Gb|x¿sf] dfWodaf6
?=% nfvb]lv ^ nfv;Dd vr{ u/]/ cWoogsf nflu ;lhn} hfg ;lsG5 .
g]kfnl:yt k/fdz{ s]Gb|x¿n] eg] ‰}F cWoog;Fu}
sfd gkfPkl5 k9\g uPsf ljBfyL{x¿ ;fOk|;af6 kmls{g yfn]sf 5g\ .
cWoog vr{ ;d]t cfh{g ug]{ cj;/ gkfOg] b]v]/ bfªsf ;'wL/ s]=;L=,
;'v]{tsf s[i0f clwsf/L / sf7df8f}F, lvrfkf]v/Lsf h'h'sfhL dxh{g
Ps dlxgf klg ga;]/ sflQssf] t];|f]] ;ftf kmls{P . xf]6n Joj:yfkgdf
tLg jifL{o :gfts k9\g uPsf ;'wL/ eG5g\, æ3/af6} cWoog vr{
nu]/ uP t k9\g ;lsPnf, sfd u/]/} k9fO vr{ p7fpg] ;f]r ePsfx¿
t ‰'lSsP/ klg ghfpg\ .Æ
dxf/fhu~hl:yt cls{8 Ph's]zg sG;N6\ofG;Ldf sfo{/t lg?hf
>]i7sf cg';f/, xf]6n Joj:yfkg ljifosf ljBfyL{nfO{ sn]hn] g} jif{sf]
rf/ dlxgf k|lzIffyL{sf] ¿kdf sfdsf] k|aGw ldnfOlbG5 .
To;sf] nflu Ps jif{sf] k9fO k"/f ug{'k5{ . t/, To;af6
cWoog vr{ p7\b}g . hgj/L, @))% b]lv ljBfyL{nfO{ jif{el/ ;ftfsf]
@) 306f sfd ug]{ cg'dlt lb]g] ;fOk|;sf] ;/sf/L gLltnfO{ g]kfnsf
k/fdz{ s]Gb|n] ljBfyL{ tfGg] csf]{ pkfo agfPsf 5g\ .
sfd u/]/} k9\g] p2]Zo lnPsf dWod / lgDg dWod juL{o
ljBfyL{x¿nfO{ o:tf lj1fkgn] ;fOk|; hfg nfnflot agfpg' :jfefljs
xf] . ToxfF PdaLPdf cWoog/t sf7df8f}Fsf 6Ík|;fb e§
z}lIfs k/fdz{ s]Gb|n] ljBfyL{sf] efjgfsf] Aofkf/ ul//x]sf] atfpFb}
eG5g\, æk/ld6 kfP/ dfq s] ug]{ < ;fOk|;df sfd / cj;/ s]xL
5}g .Æ ;ft nfv hg;ª\Vof /x]sf] ko{6sLo d'n's ;fOk|;df
ko{6s cfpg] ofd udL{sf] rf/ dlxgf dfq xf] . sfdsf] cj;/ klg
To;} cjlwdf dfq} j[l4 x'G5 .
ljBfyL{sf] s] s'/f, s/La ?=# nfv vr{ u/]/ js{ k/ld6df
;fOk|; uPsfx¿ g} a]/f]huf/ 5g\ / sltko dfl;s ?=@% xhf/df
sfd ug{ afWo 5g\ . ljBfyL{ e§sf cg';f/, To;/L sfd ubf{
nufgL p7fpg dfq} Ps jif{eGbf a9L nfU5 . sn]hn] k|aGw u/]afx]ssf]
sfd ug'{ u}/sfg'gL dflgg] atfpFb} Snfl;s O06/g]zgnsf lgb]{zs cd/hË
nfdf ljBfyL{nfO{ k9\g dfq ;fOk|; hfg] ;Nnfx lbFb} eG5g\, æ;fOk|;
sfd ug{ hfg] 7fpF x}g .Æ
;fOk|; cWoogsf] csf]{ cfsif{0f eg]sf] cd]l/sf–a]nfot
nufotsf o'/f]lkog b]zdf cWoog :yfgfGt/0fsf] cj;/ xf] . xfn;Dd
!& hgf ljBfyL{ k7fO;s]sf] atfpg] O{i6j]i6 Nofª\j]h OlGi6Ro'6,
afuahf/sf d'/f/Lk|;fb zdf{sf] s'/f nf]enfUbf] 5, æxfdLn] ;fOk|;
k7fpg] xf], ptfaf6 sn]hn] cd]l/sf, a]nfotlt/ klg 6«fG;km/
ug{ ;S5 / ;fOk|;d} k9\b} sfd klg ug{ kfOG5 .Æ t/, sfd
gkfP/ s}of}F g]kfnL ljBfyL{ z/0ffyL{ ag]sf 5g\ . cfly{s ;Í6n]
;fj{hlgs oftfoftsf] Ps dfq ;fwg dxËf] 6\ofS;L r9\g g;s]/ y'k|}
g]kfnL ljBfyL{x¿ nfdf] af6f] k}bn lxF8\g afWo 5g\ .
æsfd kfOG5, o'/f]klt/ hfg kfOG5 eGg] dL7f] ;kgf af]s]/ ;fOk|;
sf]xL gcfP x'G5 .Æ ljBfyL{ 6Ík|;fb e§ eG5g\,
æa?, cGo s'g} b]z hfg] k|of; u?g\, hxfF k9fO;Fu} sfdsf] cj;/
klg ldnf];\ .Æ
8Da/s[i0f >]i7
;d'bfon] agfof] k':tsfno
;d'bfon] rfx]df
nfvf}F ?k}ofFsf] sfd ug{ ;/sf/sf] d'v tfSg'kb{}{g eGg] b]vfPsf 5g\
s6f/Laf;Ln] . pbok'/sf] s6f/L ahf/df k';sf] clGtd ;ftfb]lv
:yfgLo ;d'bfosf] ;lqmotfdf Pp6f Jojl:yt ;fd'bflos k':tsfno ;~rfngdf
5 . a'l4hLjL, s[ifs, Jofkf/L, ljleGg k]zfsf JolQmx¿
/ ;xof]uL ;+:yfaf6 p7]sf] ?=!% nfvaf6 of] sfd ;Dej ePsf] xf] .
k':tsfno Joj:yfkg ;ldltsf ;lrj s'df/l;+x /fO{ eG5g\, æPp6f
;fd'bflos k':tsfnosf] vfFrf] lyof] . ;d'bfosf] kxndf of] ;Dej
eof] .Æ k':tsfno ;~rfng ug{ :yfgLo s[ifs 8fsaxfb'/ yfkfsf]
cWoIftfdf !# ;b:oLo ;ldlt agfOPsf] 5 .
tLg jif{cl3b]lv g} ;fd'bflos k':tsfno lgdf{0f ug{]af/]
;d'bfodf 5nkmn x'g] u/]sf] lyof] . cfkm"–cfkm"
ldn]/ k};f p7fpg yflnof] . ejg lgdf{0fsf nflu ;d'bfoaf6} ?=%
nfv p7\of] . To;kl5 k':tsfno lgdf{0fdf ;xof]u k'¥ofpFb}
cfPsf] …u|fdL0f lzIff / ljsf;Ú gfds ;+:yfnfO{ ;xof]usf
lglDt k|:tfj k7fOof] . ;d'bfosf] pT;fx b]v]/ ;+:yfn] ?=!) nfv
;xof]u lbPkl5 ejg agfpg] / k':ts h'6fpg] sfd ;Dej eof] . vl/b
u/]sf / ljleGg ;|f]taf6 ;Íng ul/Psf ?=$ nfv ?k}ofF a/fa/sf
wd{, snf, ;+:s[lt, s[lif, lj1fg / ;flxTosf pkof]uL b'O{ xhf/ eGbf
a9L k':tsx¿ 5g\ . Pp6f Jojl:yt k':tsfnodf x'g'kg]{ cfjZos
kmlg{r/x¿, >Jo÷b[Zo dfWodx¿, 6]lnlehg, eL;L8L
Kn]o/, sDKo'6/, km\ofS;sf] ;]jf 5 k':tsfnodf .
lbuf] ¿kdf ;~rfng ug{ cfjZos ;|f]t h'6fpg klg
Wofg lbOPsf] 5 . e'O{F tnfdf ;6/ agfOPsf] 5 . aLrsf] tnfdf
k':tsfno / dflyNnf] tnfdf k|lzIf0f xn 5 . ;lrj /fO{ eG5g\,
æk':tsfnosf] cfly{s ;|f]t lbuf] agfpg ;fgf] k|]; klg ;~rfng
ug{] ;f]rfO 5 .Æ
s[i0f zfx ofqL, s6f/L
d"Noj[l4M jf:tljstf / afWotf
@* ;fpg
/ @ ebf}kl5 @^ k'; @)^! df ;/sf/n] t];|f] k6s k]6«f]lnod kbfy{df
d"Noj[l4 u/]sf] 5 . t'?Gt} /fhgLlts zlQm, a'l4hLjL tyf
;DkfbsLo sndx¿ of] lg0f{osf] lvnfkmdf pleP . t/ g]kfnn]
cfkm"n] k]6«f]lnod kbfy{ pTkfbg gug]{ ;Gbe{df cGt/f{li6«o
d"Noj[l4 x'Fbfx'Fb} oxfFsf] dfq d"No s;/L oyfjt\ /fVg],
o;sf] ;'‰fj rflxF st}af6 cfPg . ;8s eg] tfTof] / 6fo/
aflnP .
kl5Nnf] cGt/f{li6«o ahf/ d"No eGbf Go"g
b/df k]6«f]lnod kbfy{sf] laqmL ljt/0f ub}{ cfPsf] g]kfn cfon
lgudn] k|lt dlxgf ?=$* s/f]8 3f6f Joxf]b}{ cfPsf] lyof] . olt;Dd
ls lgudsf] ;fx' Ol08og cfofnnfO{ ltg'{kg{] ?=@ ca{ ## s/f]8 h'6fpg
g;s]kl5 cy{ dGqfnon] eQmk'/ OF6f6fon sf/vfgf / jL/u~h lrgL sf/vfgfsf]
hUuf tyf Go'/f]8l:yt 3/]n' lzNksnf e08f/sf] 3/ hdfgLdf /fv]/ lgudnfO{
sd{rf/L ;~ro sf]ifaf6 8]9 ca{ ?k}ofF C0f h'6fOlbPsf] lyof] .
@^ k';sf] d"Noj[l4kl5 tTsfnsf nflu ;~rfng vr{ p7fpg ;Sg] cg'dfg
lgudn] u/]sf] 5 .
kl5Nnf] d"No lgwf{/0f cg';f/ ca k]6«f]n
k|ltln6/ ?=%^ af6 ?=^@, l8h]n ?=#% af6 ?=$!, dl§t]n ?=@* af6
?=#^ / PnkL Uof; ?=&%) af6 ?=*%) k'¥ofOPsf] 5 . ;x'lnot
sf]6fsf] dl§t]n k|ltln6/ ?=#) df kfOg] 3f]if0ff ul/P klg cJojl:yt
ljt/0f k|0ffnLsf sf/0f To:tf] dl§t]n ;j{;fwf/0fn] kfpg] cfz
eg] Go"g g} b]lvG5 .
cGt/f{li6«o ahf/n] d"No lgwf{/0f ug{] k]6«f]lnod
kbfy{df 9'jfgL, ljt/0f / cg'udg k|0ffnL Jojl:yt u/]/ hgtfnfO{ ;xh
/ u'0f:t/Lo ;]jf lbg], eG;f/b/ sd u/]/ yf]/} /fxt lbg] afx]s o;
dfldnfdf ;/sf/n] s]xL ug{ ;Sb}g . ;+;f/e/sf] t]n -qm"8_
pTkfbg ug]{ …cf]k]sÚ /fi6«x¿sf] / s]xL
ax'/fli6«o t]n sDkgLx¿sf] xftdf 5 ahf/efpsf] ;fFrf] .
g]kfn h:tf] Go"g vkt x'g] b]zsf] dfun] cGt/f{li6«o t]n
ahf/df clt Go"g c;/ kb{5 . of] oyfy{ yfxf kfP/ klg d"Noj[l4lkR5]
6fo/ afn]/ ;8sdf cf]ln{g] k|j[lQn] s'g} ;fy{s kl/0ffd lbFb}g .

dLg ah|frfo{
|
| d"Noa[l4 lj?4 @^ k';df hnfOPsf] k'Tnf
. |
;/sf/L cg'bfgsf e/df -s[lqd ¿kdf ;:tf]_ l8hn,
k]6«f]n / UofF; ahf/df k'¥ofpFbf l;dfgfkfl/ ef/ttkm{ x'g]
rf]/L t:s/L lgoGq0f ug{ clxn]sf] ;/sf/L ;+oGq ;Ifd 5}g eGg] hfgsf/L
k6sk6s ;Qfdf k'u]sf bnx¿nfO{ gePsf] xf]Og . d"No
a9\gf;fy ;8sdf Ifl0fs xf]xNnf dRrfP klg To;n] bL3{sfnLg kl/0ffd
xfl;n x'Gg eGg] ljutsf] cg'ejjf6 l;4 eO;s]sf] 5 .
bL3{sfnLg c;/ k|efjsf] d"NofÍg gu/L ;8sdf
6fo/ afNg pqg] ;+:sf/ ;a} bndf /lxcfPsf] 5, t/ o;kfln g]skf -Pdfn]_
;/sf/df x'Fbfx'Fb} ;8sdf plqof] . kf6L{sf] :yfoL ;ldlt ;b:o
;d]t /x]sf cfk"lt{ dGqL O{Zj/ kf]v/]nn] …kf6L{sf] ;xdltdf
d"Noj[l4 u/]sf]Ú atfP klg dxf;lrj dfwj g]kfn cfkm"nfO{
o;af/] yfx} gePsf] atfO/x]sf 5g\ .
ljZn]ifsx¿ 7fG5g\, t]nsf] d"NonfO{ ;/sf/n]
s[lqd ¿kn] ;:tf] /fVbf t]ndf e/ gk/]sf] g]kfnL cy{tGqnfO{
gsf/fTds c;/ k5{ . g]kfn cfon lgudn] 7"nf] 3f6f v]Kg'
eg]sf] g]kfnL hgtfs} gf]S;fgL xf] . ;:tf] t]nsf] n8fOFdf nfu]sf
gLltlgdf{tfx¿sf] Wofg j}slNks phf{ ljsf; ug]{tkm{ ghfg' :jfefljs
xf] . g]kfnsf] hn;|f]tsf] e08f/sf] pko'Qm k|j4{g gePsf] tyf
ePsf] lah'nLsf e/df pBf]u, oftfoft tyf cGo If]q grNg'df t]nsf] s[lqd
efpnfO{ g} bf]if nufOG5 .
t/ utxKtf ePsf] d"Noj[l4sf] lj/f]wdf pq]sf /fhgLlts
tyf gful/s zlQmx¿nfO{ ;f]Wg'kg]{ s'/f olQ xf] ls, d"No
a9\bf t]n pTkfbg gug]{ d'n's g]kfnn] cfˆgf] d"No s;/L
p:t} /fVg] <
SnLg OghL{ g]kfn gfds u}/;/sf/L ;+:yfsf lgb{]zs e'if0f
t'nfw/ eG5g\, æ;/sf/sf] t]nsf] d"No j[l4 ug{] lg0f{osf]
lgGbf xf]Og, ;dy{g ug'{ k5{ . cGt/f{li6«o ahf/sf] ptf/r9fj
cg';f/ d"No lgwf{/0f ug'{kg{] x'G5 / ;/sf/n] cfkm"n] gu/L
;f] d'No lgwf{/0fsf] sfd g]kfn cfon lgudnfO{ g} 5f]l8lbg'k5{ .Æ
t'nfw/sf cg';f/, g]kfndf OGwg vktsf] ( k|ltzt dfq
k]6«f]n, l8hn / dl§t]naf6 k"lt{ x'g] u5{ / &&
k|ltzt rflxF …jfof]Uof;Ú -d'VtoM bfp/f, uf]a/UofF;
/ u'OF7f dfkm{t\_ k'lt{ x'G5 . t'nfw/ eG5g\, æb]zsf clwsf+z
u/La hgtfn] k]6«f]lnod kbfy{sf] sd d'Noaf6 kmfObf kfO/x]sf
5}gg\ . j? g]kfndf t]n ;:tf] x'Fbf t:s/x? / ljxf/ / pQ/k|b]zsf pkef]QmfnfO{
kmfObf tyf To;sf] df/ xfd|f] cy{tGqnfO{ x'G5 .Æ
|