cfj/0f÷l/kf]6{
;b/d'sfd g} hf]ufpg wf} wf}ÛÛ
gf} j6f ;b/d'sfd tx;gx; ePkl5 rfnL; jif{cl3
ljsf;nfO{ dfq Wofgdf /fv]/ a;fOPsf lhNnf ;b/d'sfdsf] ;'/Iff klg
;Í6df k/]sf] 5 . t/ …hgtf /f]Psf] x]g{ g;Sg]Ú
/fhf / …r'gfj u/fpg sl:;Psf]Ú ;/sf/nfO{ o;n] s]xL km/s
kf/]sf] 5}g .
•
lzj ufpFn]

c;'/lIft ;b/d'sfdM /0fgLlts b[li6n] clwsf+z lhNnf ;b/d'sfdx¿
o:t} hf]lvdk"0f{ :yfgdf 5g\ . dfcf]jfbL cfqmd0feGbf b'O{
dlxgfcl3sf] a]gL ahf/ . |
^ r}t @)^)
sf] ;fF‰ dfcf]jfbL gfsfaGbL k"0f{ ¿kdf c;kmn ePsf]
;/sf/L 3f]if0ff ;'g]/ lrtjgjf;L xfF;]dfq . kfFr 306feGbf a9L
;do d'lUnªdf nfd a;]/ bh{gf}F ;'/IffsdL{sf aLr aNntNn gf/fo0fu9
k'u]sf ofq'nfO{ Tof] ;/sf/L 3f]if0ffn] xF;fpg' :jfefljs} lyof] .
/fhwfgLdf kqsf/ ;Dd]ng u/]/ ;/sf/ / ;]gfn] h] h] eg] klg 306fF}
;8sdf a;]/ s7f]/ kL8f ef]Ug afWo lyP ;j{;fwf/0f . ;/sf/L clwsf/Lx¿sf
‰"7f cleJolQm b]vfpg] Pp6f qm"/ b[i6fGt lyof] Tof] .
u[x tyf ;~rf/dGqL sdn yfkfn] t sf7df8f}Fdf dfcf]jfbL
gfsfaGbL ljkmn ePsf] dfq bfaL u/]gg\, cfkm"n] lrtjgsf] e|d0f
u/]/ kmls{Psf] / dfcf]jfbLx¿ cToGt sdhf]/ ePsf sf/0f dgf]j}1flgs
qf; l;h{gf ul//x]sf] ljZn]if0f yfkfsf] lyof] . dfcf]jfbLsf]
/0fgLlt af/] dGqL yfkfsf] lgisif{ cfˆgf] 7fpFdf 5 . t/
u[xdGqLsf] ljZn]if0fsf] cfwf/ kTofl/nf] lyPg . x]lnsK6/df lrtjg
k'u]sf dGqL yfkfsf] :yfgLo pBf]uklt Jofkf/Lx¿;Fusf] 5nkmn
;d]t :yfgLo ;}lgs Jof/]sdf ePsf] lyof] . hlta]nf ;'/IffsdL{sf]
cefjdf d'lUnª ahf/df gf/fo0fu9 cfpg gkfPsf uf8Lsf] tfFtL Ps
lsnf] ld6/ eGbf nfdf] lyof] . 5nkmndf ;xefuL lrtjgsf Ps Joj;foLsf
zAbdf æzflGt ;'/Iffsf] l:ylt ;fdfGo x'Fb} uPsf] eGg] u[xdGqLsf]
bfaL ;'g]/ xfdL xfF:of}F dfq .Æ
/fhwfgLsf] 3fF6L ePsfn] klg lrtjgdf dfcf]jfbL gfsfaGbLsf]
uDeL/ c;/ k/]sf] a'´g ;lsGYof] . t/ dfcf]jfbL gfsfaGbL
/ aGbsf] c;/, k|efj Onfdb]lv s~rgk'/;Dd k/]sf] b]lvG5 . k|ToIf
/ ck|ToIf dfq xf], c~rn}lkR5] h;f] dfcf]jfbLn] ug{] aGb / gfsfaGbLn]
k'/} b]znfO{ lynlynf] kf/]sf] 5 . !# lbg;Dd dfcf]jfbLsf] …td'jfg\
:jfoQ ;/sf/Ú sf] gfsfaGbLdf k/]sf …u08s If]qÚsf
!# lhNnfdf o; k6s k|ToIf k|efj k¥of] . t/ cGoqsf lhNnfx¿
o; cl3b]lv g} of] kL8f ef]lu/x]sf lyP . /f]Nkfsf] lnjfË
dlxgf}F lbgb]lv gfsfaGbLdf 5 . ?s'd / hfh/sf]6sf ;b/d'sfddf
klg nfd} ;dob]lv c3f]lift gfsfaGbL 5 . @% kmfu'gb]lv ;Nofgsf]
;b/d'sfd vnËfdf ul/Psf] gfsfaGbLn] ToxfFsf afl;GbfnfO{ ‰g\
;Í6df kf/]sf] 5 . ! r}tkl5 bfªsf] ;b/d'sfd 3f]/fxLdf
/ !) r}tb]lv dfcf]jfbLsf] yf?jfg :jfoQ ;/sf/sf] tkm{af6 afFs], alb{ofsf
;b/d'sfddf gfsfaGbL ul/Pkl5 klZrd / dWoklZrdaf;LnfO{ k|ToIf ;fdflhs,
cfly{s kL8f ylkPsf] 5 .
td'jfg :jfoQ ;/sf/n] u/]sf] gfsfaGbLsf] k|ToIf c;/
/fhwfgLdf klg k¥of] . ToxL df}sfdf pln{Psf] dxËL clxn];Dd
36]sf] 5}g . bfn, rfdn, g"gt]nb]lv l;d]G6, /8;Ddsf] efp
cfsfl;Psf] 5 . s[lqd cefj l;h{gf u/]/ pkef]Qmfsf] x'd{t lng]x¿nfO{
of] /fd|f] axfgf lyof] . t/ ;/sf/, /fhgLlts bn, pkef]Qmf lxtsf
nflu v'n]sf ;+3;+:yf ;a}n] dfcf]jfbLnfO{ ufnL u/]/ cfˆgf] st{Jo
k"/f ul//x]sf 5g\ .
;8s oftfoftdf cj/f]w cfPkl5 To;sf] c;/ xjfO{ oftfoftdf
k/]sf] 5 . hxfhsf] l6s6 lng rfxg]n] klg eg]sf] ;dodf l6s6 kfPgg\ .
sf7df8f}F–lj/f6gu/, sf7df8f}F–e}/xjf, sf7df8f}F–g]kfnu~hsf
nflu l6s6 Kofs x'g] cj:yf pTkGg ePsf] 5 . x'Fbfx'Fbf g]kfnu~h–sf7df8f}F
?6df t ;]gfsf] hxfhn] ofq' cf];fg{];Ddsf sfdx¿ eP .
;du|df ef]hk'/ cfqmd0f xf];\ jf a]gL xdnf cyjf lrtjg gfsfaGbLÙ
tL ;a} sf/afxLdfkm{t\ dfcf]jfbLx¿ /fhwfgLdf k|ToIf cfly{s,
;fdflhs / dgf]j}1flgs c;/ kfg{ ;kmn b]lvPsf 5g\ .
s'Dnf] af]sL ;'v]{tlt/
sf]xnk'/–a'6jn v08df dfcf]jfbL cj/f]w x6fP/ oftfoft rnfpg
eGbf g]kfnu~hsf If]qLo sfof{no ;'v]{t ;fg{] sfd ;/sf/sf] k|fyldstfdf
dfly 5 . cfwf dlxgf nfdf] dWoklZrd e|d0fkl5 /fhwfgL kmls{P/
/fhfn] ;/sf/nfO{ lbPsf] lgb]{zg cg';f/ g]kfnu~hdf /x]sf If]qLo sfof{nox¿
of] dlxgfleq ;'v]{t ;fg{] tof/L eO/x]sf] 5 . /fhfsf] lgb]{zg
cg';f/ eGg]afx]s dWoklZrdsf !% lhNnfsf afl;GbfnfO{ ;]jf lbO/x]sf
‰08} c9fO bh{g sfof{nox¿ oxL a]nf lsg ;'v]{t ;fg{'
k/]sf] xf] s;};Fu hjfkm 5}g .
;'v]{t ;fl/g]df hgkb / ;z:q k|x/Lsf] sfof{nox¿,
zfxL g]kfn jfo' ;]jf lgud, g]kfn ljB't\ k|flws/0f, g]kfn b"/;~rf/
;+:yfg, /fli6«o afl0fHo AofÍ, If]qLo 6«flkms
k|x/L, /fli6«o cg';Gwfg ljefu, g]kfn AofÍ, dWoklZrd
If]qLo b'Uw ljsf; cfof]hgf, If]qLo d]l8sn :6f]/, s[lif ljsf; AofÍ,
u'0f:t/ tyf gfktf}n ljefu, hgs lzIff ;fdu|L s]Gb| lnld6]8, g]kfn
/fi6« AofÍnufotsf sfof{nox¿ 5g\ .
;/sf/sf] of] sbd ;d;fdlos lx;fan] dfq xf]Og xfnnfO{
cfly{s lx;fan] klg cg'ko'Qm lyof] . b'O{ jif{cl3 dfq zfxL g]kfn
jfo' ;]jf lgudn] ‰08} # s/f]8 ?k}ofF vr{ u/]/ cfˆgf]
If]qLo sfof{no g]kfnu~hdf agfPsf] 5 . ca /fhfsf] cfb]z cg';f/
To;nfO{ ;'v]{t ;fg{' k/]kl5 p;n] csf]{ tLg s/f]8sf] Joj:yf ug{'k5{ .
zfg]jflg dfq xf]Og g]kfnu~hsf c9fO bh{g If]qLo sfof{nodWo] b'O{
j6f afx]s afFsL ;a}sf If]qLo sfof{nox¿ cfˆg} ejgdf 5g\ .
ca pgLx¿n] ToxfF of t ef8fdf a:g'kg{] x'G5 of ejg lgdf{0f
ug{ s/f]8f}F ?k}ofF vr{ ug{'kg{] x'G5 . Tolt dfq xf]Og pgLx¿n]
s/f]8f}F nufgL u/]/ agfPsf ;/sf/L ejgx¿ a]jfl/;] x'g]5g\
jf ;'/IffxLg cj:yfdf dfcf]jfbL xdnfsf] lzsf/ x'g]5g\ . o;/L
x]bf{ gofF ejg lgdf{0f / v]/ uPsf] k'/fgf] ;d]t hf]8\bf /fhfsf]
cfb]z / Tof] cfb]z k'/f ug{] ;/sf/sf] sfdn] d'n'snfO{ ‰08}
c/asf] cÍdf Iflt x'g] b]lvG5 . To;df klg sltko sfof{nosf]
k|s[lt g} o:tf] 5 ls ;'v]{t hfg'sf] cy{ 5}g . zfg]jflgsf] If]qLo
sfof{no ;'v]{t k'¥ofpg'sf] cf}lrTo s] x'g;S5 <
e]/L c~rnsf] ef}uf]lns agf}6, hg;ª\Vof / oftfoftsf]
;'ljwf cg';f/ If]qLo sfof{nox¿ sxfF x'g'k5{ eg]/ ax; ug{
;lsG5 . t/ If]qLo sfof{nox¿sf] ;?jf clxn] d'n'ssf] k|fyldstfdf
kg{] sfd xf]Og . jiff}{Fb]lv a;]sf sfof{nox¿ ;fg{' /
g]kfnu~hdf ;]jf lnO/x]sf ;j{;fwf/0fnfO{ cs:dft\ ;'v]{t cfpg eGg'
Ps k|sf/sf] ha/h:tLkg xf] . o;af6 dWoklZrdsf] Jofkfl/s gfsf
g]kfnu~hjf;Ln] c;'/lIft dx;"; ug{ ;S5g\ . km]l/ dWoklZrdsf]
cfly{s ultljlwx¿sf] k|d'v gfsf g]kfnu~h ePsf]n] klg If]qLo
sfof{nox¿ ;'v]{t ;fbf{ k|fljlws sl7gfO{ cfpg ;S5g\ .
/fhfsf] lgb]{zg / ;/sf/sf] lg0f{onfO{ dWoklZrd If]qsf
/fhgLlts sfo{stf{ tyf Joj;foLx¿n] tLvf] cfnf]rgf u/]sf 5g\ .
Pdfn]sf s]Gb|Lo ;b:o uf]ljGb sf]O/fnf æ;:tf] nf]slk|otfsf
nflu tLg lhNnfsf] dg a'‰fpg !@ lhNnfsf hgtfsf] ;]jf / ;'ljwfnfO{
pk]Iff ul/Psf]Æ 7fG5g\ eg] g]kfn pBf]u afl0fHo ;+3sf s]Gb|Lo
;b:o cRo'tk|;fb k|;fO{ o;nfO{ æcf]/fnf] nfu]sf] g]kfnu~hsf]
pBf]u Jofkf/ If]qnfO{ ‰g} cf]/fnf] nufpg] sfdÆ eG5g\ .
;b/d'sfdsf] ;'/Iff
rfnL; jif{cl3 ljsf;nfO{ Wofgdf /fv]/ 5gf}6 ul/Psf lhNnf ;b/d'sfdx¿df
dfcf]jfbLsf] Pskl5 csf]{ xdnf / gfsfaGbL x'g yfn]kl5 ltgsf] ;'/Iff
ca cfdrf;f]sf] ljifo ePsf] 5 . s'g}a]nf clxn]sf] DofUbL lhNnf
afUn'Ëdf kYof]{ . DofUbLsf] hGdkl5 a]gL To;sf] ;b/d'sfd
eof] . kf]v/f–afUn'Ë ;8s ag]kl5 a]gLahf/ km:6fof] .
k}bndfu{af6 d':tfË hf]8\g] of] gfsfdf ;lhn} olt qm"/ cfqmd0f
ug{ dfcf]jfbL ;kmn xf]nfg\ eGg] a]gLjf;Ln] zfob} ;f]r]sf lyP .
t/ * r}tsf] /fltb]lv ( r}t lbpF;f];Ddsf] le8Gtn] ;'Gb/ a]gLahf/
s'?k kfl/lbof] . /fHosf] ;'/IffJoj:yf leqsf sdhf]/Lx¿
cfˆgf] 7fpFdf x'Fbfx'Fb} klg dfcf]jfbLn] ;lhn} cfqmd0f ug{
;Sg'df pgLx¿nfO{ ToxfFsf] e"uf]nn] ;fy lbPsf] b]lvG5 .
dfcf]jfbLn] cUnf 8fF8fsf] cf8df a;]/ nfdf] b"/Lsf xltof/ k|of]u
u/]sf] ;]gf :jo+n] :jLsf/ u/]sf] 5 . rfnL; jif{cl3 @)@) ;fntfsf
#& lhNnfsf] g]kfnnfO{ !$ c~rn &% lhNnf agfpFbf /fHon] ;'/IffnfO{
geP/ ljsf;nfO{ Wofgdf /fv]/ lhNnfsf] ;b/d'sfd to u/]sf] b]lvG5 .
a]gL To:t} Pp6f ;b/d'sfd xf] . t/ lhNnf ;b/d'sfddf Pskl5 csf]{
dfcf]jfbL xdnf / gfsfaGbL eP klg c‰ Jojl:yt / alnof] ;'/Iff
Joj:yf ug{'sf] ljsNk b]lvFb}g . e"uf]nljb\ 8f= xs{ u'?ª
eG5g\, æljsf;nfO{ k|fyldstf lbP/ ;b/d'sfdsf] :yfg to ul/Psf]
xf] . clxn] dfcf]jfbLn] ;b/d'sfddf xdnf ug{ yfn] eg]/ km]l/
dWosfnLg u9L / lsNnfx¿sf] sNkgf ug{ ldNb}g .Æ
 |
| dfcf]jfbLn]
;b/d'sfddf xdnf ug{ yfn] eg]/ km]l/ dWosfnLg u9L / lsNnfx¿sf]
sNkgf ug{ ldNb}g .
8f= xs{ u'?ª, of]hgfljb\
|
 |
|
x'g klg ;b/d'sfdx¿ ;'/Iffsf] b[li6n] pko'Qm
:yfgdf 5g\÷5}gg\ eGg]df $) jif{;Dd Wofg lbg' k/]g .
lsgls ;b/d'sfdsf] :yfg 5gf}6 ubf{ ;'/IffnfO{ k|fyldstfdf /flvPsf]
lyPg . kxf8df ljsf; ;lhn} k'¥ofpg ;lsg] 7fpF 5flgPsf] lyof]
eg] t/fO{df Jofkfl/s k|of]hgn] sfd u/]sf] b]lvG5 . olt;Dd ls
;'/Iffsf] ;d:of cfpg ;S5 eGg] ;f]rfO g} lyPg eGg ;lsG5 . ;/fËsf]6af6
kf]v/fahf/, l;Gw'nL u9Laf6 l;Gw'nLdf8L / g'jfsf]6af6 lab'/df ;b/d'sfd
;fl/g' ljsf;nfO{ k|fyldstf lbg' dfq lyPg, ;'/Iff b[li6nfO{ cj1f
ug{' klg lyof] . To:t} eb|k'/b]lv s~rgk'/;Ddsf t/fO{sf lhNnf
;b/d'sfdx¿ x]bf{ ToxfF Jofkf/ afx]s c¿ s'/fnfO{ k|fyldstfdf
/flvPs} b]lvFb}g . kxf8df ;b/d'sfdsf] vf]hL ubf{ ahf/ a;fpg
;lsg], hg;ª\Vof ePsf] / ;lhn} af6f] n}hfg ;lsg] 7fpFnfO{ k|fyldstf
lbg vf]lhPsf] b]lvG5 eg] t/fO{df d'Votof ef/tsf] /]n oftfoftnfO{
Wofgdf /fv]/ ;b/d'sfdsf] vf]hL u/]sf] a'´g ;lsG5 . tTsfnLg
u[xdGqL ljZjjGw' yfkfsf] cWoIftfdf $) jif{cl3 ag]sf] ;ldltsf] l;kmfl/;df
clxn]sf lhNnf ;b/d'sfdx¿ ag]sf x'g\ .
* dª\l;/ @)%* ;fF‰df bfË cfqmd0f u/]otf
dfcf]jfbLn] ( j6f lhNnf ;b/d'sfd cfqmd0f u/]sf 5g\ . bfË,
;f]n', c5fd, b'g}, ;lGwvs{, :ofª\hf, h'Dnfdf o;cl3 dfcf]jfbLn]
xdnf ul/;s]sf 5g\ eg] ef]hk'/ / a]gL ahf/df cfqmd0f u/]/ dfcf]jfbLn]
cfˆgf] kl5Nnf] ;}Go Ifdtfsf] hgfp lbg vf]h]sf 5g\ . oBlk
tTsfnnfO{ of] sbd ;/sf/n] k|rf/ u/]‰}F tTsfn} r'gfj x'g;Sg]
;Defjgf g/x]sf] lbgsf nflu ul/Psf] x'g;S5 . a]gL xdnfsf] ef]lnkN6
;"rgf tyf ;~rf/dGqL sdn yfkfn] kf]v/fdf ædfcf]jfbLsf]
of] sbd r'gfj layf]Ngsf nflu ePsf] x'g;Sg]Æ eg]/ ;b/d'sfd
cfqmd0f ug{] kl5Nnf dfcf]jfbL sf/afxLnfO{ ;/sf/n] r'gfj layf]Ng]
p2]Zoaf6 ePsf] ljZn]if0f u/]sf] a'´g ;lsG5 . t/ 8f= xs{
u'¿ª dfcf]jfbLn] cfˆgf] pkl:ylt b]vfpg dfq klg
of] cfqmd0f u/]sf] x'g;Sg] atfpF5g\ . 8f= u'?Ë eG5g\,
æufpFdf k|efj ePklg To;sf] s]xL cy{ ePg eg]/ dfcf]jfbLn] ;b/d'sfd
cfqmd0f u/]sf x'g;S5g\ .Æ u'?ªsf egfOdf æljsf;df
lj/f]wfef; cfPsf]n] of] ljb|f]x hlGdPsf] xf] . ljt/0fd"ns
ljsf;n] o;nfO{ x/fpg'k5{ .Æ
;fydf /fd]Zj/ af]x/f |